نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
1 دکتری جامعه شناسی شهری، گروه علوم اجتماعی، دانشکده علوم اقتصادی و اجتماعی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران
2 کارشناسی ارشد از دانشکده علوم اقتصادی و اجتماعی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران
3 کارشناسی ارشد شهرسازی، شهرداری ساوه، دفتر بازآفرینی شهری، ساوه، ایران
4 دانشجوی دکتری، دانشگاه بوعلی سینا، دانشکده علوم اقتصادی و اجتماعی، همدان، ایران
چکیده
کلیدواژهها
موضوعات
عنوان مقاله [English]
نویسندگان [English]
In contemporary Iranian cities, especially in metropolises and industrial cities, there were more attractions for migration, and this is the reason for the emergence of a high percentage of marginalization. However, there is no agreement on the estimate of Inhabitants of marginal areas. At the moment, there are at least 13 million people according to official statistics and urban experts talk about 22 to 25 million residents that live in these communities. The interview of the head of the welfare organization in June 2022 with ISNA news agency stated that "marginalization is one of the five important and fundamental problems of the country'. Marginalization is the result of many factors and conditions, which often change from city to city, some causes and factors are more or less prominent. Meanwhile, the industrial cities of Iran such as Saveh, Arak, Qazvin, and Isfahan have faced more challenges in this field compared to cities of the same size due to the need for a large and generally unskilled labor force. Saveh has experienced a rapid population increase in recent years due to the migration to this destination, which is caused by the industrial attractions of Saveh in special job opportunities and accessibility location, etc. In this study, various methods have been used by researchers: observations, second data analysis, documents, in-depth interviews with key informants, and finally we used the SWOT technique to identify the opportunities, threats, strengths, and weaknesses in these neighborhoods. The obtained data show that during the last decades, the population of Saveh city has been continuously growing and an important part of this growth has belonged to migration and informal settlement areas emersion so that this form of settlement has surrounded the city, and a population of more than 70,000 people make up a third of the city's area in the form of 22 suburbs. From the economic, institutional, historical, and natural points of view, there are significant opportunities for urban regeneration and the implementation of development-stimulating or flag projects like the existing Emarat Hakem Heritage Complex in West Abdol Abad or the proposed project “the pomegranate garden museum” in Abbas Abad and other development driver’s projects in next communities. At the same time, there are many threats and challenges (housing, environmental issues, health, poverty, ...) in this area to achieve a livable city with sustainable indicators.
کلیدواژهها [English]
مقدمه
شهر پیچیدهترین اختراع بشر تاکنون بوده است. در قرن بیست و یکم برای نخستینبار در تاریخ بیش از نیمی از جمعیت جهان در شهرها ساکن شدند. در سال 1950، کمتر از یک سوم جمعیت جهان شهرنشین بود. در زمان حاضر (سال 2023 میلادی برابر با 1402 خورشیدی) 56 درصد از جمعیت جهان در نقاط شهری سکونت دارند. پیشبینی میشود این رقم تا سال 2050 به بیش از دو سوم افزایش یابد و انتظار میرود بیشتر این رشد جمعیت متعلق به کشورهای درحال توسعه و بازارهای نوظهور باشد. ظهور و پیدایش حاشیهنشینی، هم در ایران و هم در جهان، همزاد و همراه پدیده مهاجرت و تا حدی پیامد آن بوده است. حاشیهنشینی در مقیاس وسیع و معنای جدید به دوره پس از وقوع انقلاب صنعتی در اروپا و سپس سرایت آن به سایر نقاط جهان برمیگردد. در کشور ما پس از آغاز نوسازی اقتصادی، اجتماعی و دسترسی روستاها به خدمات جدید بهداشتی، آموزشی و مکانیزهشدن کشاورزی و تغییر الگوی مدیریت روستایی و همچنین ظهور اقتصاد نفتی و قطع وابستگی به کشاورزی، مهاجرتهای روستا – شهر، آغاز و در پیامد آن حاشیهنشینی پیرامون شهرهای بزرگ نمایان شد؛ بنابراین، بهتدریج بیشتر شهرها بهویژه شهرهای بزرگ به مراکزی برای استقرار و اسکان مهاجران تبدیل شدند. به این ترتیب، حاشیهنشینی و در جدیدترین بیان، اسکان غیررسمی بهعنوان بافت آپاندیستی شهری در ایران با قدرت تأثیرگذاری بالا بهدلیل حجم چشمگیر ساکنان و مسائلی همچون ناپایداری کالبدی، رشد سریع جمعیت، اشتغال غیررسمی و آسیبهای اجتماعی، فقر و ...، بر شهرهای کشور تحمیل شده است. مهاجرت و حاشیهنشینی بهدلیل تأثیرات عدیده از آن دسته موضوعات اجتماعی هستند که هیچوقت تاریخ مصرف کنکاش دربارة آنها پایان نمیگیرد. معمولاً پدیدههایی مانند زاغهنشینی، حاشیهنشینی و اسکان غیررسمی، بهعنوان ضایعه و معضل شهر مدرن تلقی میشوند که نقش بازدارندة پیشرفت و توسعه شهرها را دارند (زنگانه و همکاران، 1400: 37). شهر به تعبیر برخی محققان، مقیاس کوچکی از اداره هر کشوری است. برنامهریزان و پژوهشگران اقتصاد شهری از نظریههای اقتصاد خرد و کلان همزمان استفاده میکنند؛ زیرا یک شهر با اندکی تفاوت، تمامی عناصر و ویژگیهای یک کشور را در زمینههای مختلف اقتصادی و اجتماعی دارد (اکبری، 1396).
ایزستو و همکارانش عنوان میکنند «اکنون از هر شش نفر یک نفر، یعنی حدود یک میلیارد نفر در حاشیهها و زاغهها زندگی میکنند» (نقدی، 1392: 175). در ایران نیز براساس آمارهای رسمی در زمان حاضر حداقل 13 میلیون سکنه و با احتساب بافتهای ناکارآمد شهری شامل بافتهای فرسوده و مرکزی شهرها و روستاهای ادغامشده در بافتهای شهری حتی تا 25 میلیون نفر وجود دارند و رئیس سازمان بهزیستی کشور در خرداد 1401 در مصاحبه با خبرگزاری ایسنا بیان کرد «حاشیهنشینی یکی از پنج مسئله مهم و اساسی کشور محسوب میشود» (قادری، 1401). به هر حال، حاشیهنشینی، هم در ایران و هم در سراسر جهان، یکی از مهمترین مسائل توسعه محسوب میشود. «حاشیهنشینی هم در اهداف هزاره و هم در اسکان بشر سازمان ملل از چالشهای توسعه جهان به شمار آمده است» (UN, 2000-2003). شهرها با تسهیل تحرک اجتماعی - اقتصادی و کمک به غلبه بر تبعیض جنسیتی که معمولاً در مناطق روستایی شدیدتر است، میتوانند به کاهش نابرابریها کمک کنند. علاوه بر ویژگیهای اجتماعی - اقتصادی، پیامد تغییرات جمعیتی بر چشمانداز آتی مخاطرات شهری، بهویژه پیری سریع جمعیتهای شهری و افزایش جمعیت طبقه متوسط در اقتصادهای نوظهور است (Schanz, 2021: 8). اقتصاد زمین و مسکن افزون بر اثرات تعیینکننده در رشد و تثبیت اقتصادی و نوسانهای اقتصاد ملی میتواند در توزیع درآمد اثرگذار باشد و همچنین از طریق هزینه تأمین مالی فعالیتهای اقتصادی در هزینه تولید و مزیت نسبی اقتصاد کشور در اقتصاد داخلی و تجارت بینالملل مؤثر واقع شود (قلیزاده، 1399).
محلات فرودست شهری همزاد بسیاری از شهرهای بزرگ و صنعتی ایران بوده است. برخی کارشناسان سکونتگاههای غیررسمی را بهعنوان آپاندیست شهری، پاشنهآشیل یا چالشی فراروی توسعه پایدار و مدیریت شهری جدید بهویژه در کلانشهرها و شهرهای صنعتی و مهاجرپذیر میدانند؛ مجموعههایی که بهدلیل استقرار تعداد کثیری از شهروندان و نیز برخوردارنبودن از خدمات شهری مطلوب و کیفیت پایین زندگی، چالش اساسی برای داشتن شهر سالم و شهرنشینی پایدار به حساب میآیند. همچنین این مناطق پتانسیل بالایی برای انواع آسیبها و مسائل اجتماعی دارند و در صورت بیتوجهی میتوانند تمامی هستی یک شهر را تهدید کنند (نقدی، 1392: 32). حاشیهها و سکونتگاه غیررسمی بهدلیل آنکه فاقد برنامه از قبل تدوینشدة طراحی شهری هستند و اغلب خارج از اراده مدیریت شهری شکل میگیرند، در بدنه هر شهری بهوسیله محرومیت از شاخصهای اساسی و استانداردهای زندگی شناخته میشوند که در «متن شهر» اصلی وجود دارد و نمود کالبدی، اجتماعی و اقتصادی فقر شهری است؛ در عین حال، یک تلاش جهانی برای کاستن از گسترش یا ارتقای شاخصهای زندگی در مناطق هدف نیز در جریان است. در کنار تلاشهای هبیتات در برخی کشورها در سالهای اخیر ایدة شهرهای بدون زاغه مطرح شده است. در ژوئن 2018، پادشاهی مراکش برنامهای به نام «Villes Sans Bidonvilles (VSB)» یا «شهرهای بدون زاغهها» را مطرح و 58 شهر از 85 شهر در سراسر کشور را بدون زاغه اعلام کرد (Atia, 2022).
جمعیت شهری در مناطق درحال توسعه جهان، از رقم 9/1 میلیارد نفر در سال 2000 به آستانه 4 میلیارد نفر در سال 2030 خواهد رسید؛ درحالیکه در بقیه جهان، یعنی کشورهای پیشرفته صنعتی، در همان فاصله زمانی رقم 900 میلیون به یک میلیارد نفر خواهد رسید. اکنون شهرها خانه و مأمن بیش از نیمی از جمعیت جهان هستند. در سال 1950، کمتر از یک سوم جمعیت جهان شهرنشین بودند؛ اما پیشبینی میشود این رقم تا سال 2050 به بیش از دو سوم افزایش یابد و انتظار میرود بیشتر این رشد جمعیت در بازارهای نوظهور باشد (Schanz, 2021) و این مقایسه بهتنهایی تفاوت سرعت شهریشدن در دو جغرافیا را نشان میدهد.
در شهر معاصر ایرانی بهخصوص کلانشهرها و شهرهای صنعتی که جاذبههای بیشتری برای جذب جمعیت وجود داشته است، شاهد شکلگیری وسیعتر سکونتگاهی غیررسمی هستیم. حاشیهنشینی معلول عوامل و شرایط متعددی است که بیشتر از شهری به شهر دیگر، برخی علل و عوامل پررنگتر یا کماثرتر هستند. در این بین، شهرهای صنعتی ایران بهدلیل نیاز به نیروی کار فراوان و عموماً غیرماهر در مقایسه با شهرهای هماندازه با چالشهای بیشتری در این زمینه مواجهاند که شهر ساوه نیز از این قاعده مستثنی نیست. به گفته بیشتر مسئولان شهر ساوه، حاشیهنشینی در این شهر بهدلیل مهاجرپذیری شدید شهر که ناشی از صنعتیبودن ساوه، موقعیت مواصلاتی خاص و ... است، در سالهای اخیر روند افزایش سریعی را تجربه کرده است. بدون شک روند تحولات و الگوهای توسعه کشور در چند دهه گذشته سهم زیادی در ایجاد و گسترش این سکونتگاهها در همه شهرها بهخصوص شهرهای بزرگ و صنعتی مانند ساوه داشته است. شهرهای صنعتی کشور بهدلیل جاذبههای شغلی و نیاز به نیروی کار عموماً غیرماهر بیش از شهرهای همطراز غیرصنعتی، شاهد شکلگیری این نواحی بودند.
تبدیلشدن شهر ساوه به یک شهر صنعتی در سال 1352 در یک تقسیم کار ملی موجب جذب مهاجران زیادی از اطراف و اکناف و رشد سکونتگاههای غیررسمی در طول چند دهه گذشته شده است. مسئله ظهور و گسترش سکونتگاههای غیررسمی در ساوه طی دهههای اخیر به یکی از مسائل مهم مدیریتی این شهر بدل شده است. این پدیده از تأسیس شهر صنعتی کاوه بسیار متأثر بوده است؛ زیرا تأسیس شهر صنعتی در رشد سریع و جذب مهاجران از بیشتر نقاط ایران بهویژه روستاهای پیرامون شهر ساوه و استانهای همجوار، یعنی همدان و کرمانشاه تأثیر داشته است (نقدی و همکاران، 1400: 243). شهرنشینی نیازمند تغییرات اساسی اجتماعی - اقتصادی است. تراکم جمعیت و تمرکز ارزشها، به زیرساختهای عظیم سرمایهگذاریها و یادمانهای حفاظت از محیط زیست (بهویژه در برابر هوا و آلـودگی آب)، سـرعت صنعتیشدن شتابان در کشورهای درحال توسعه و سستشدن پیوندهای سنتی خانوادگی نیاز دارد. شهر ساوه در یک بیان خلاصه، چند جاذبه مهم برای تبدیل به مقصد مهاجران را همزمان دارد:
الف- فرصتهای کار، شغل و درآمد (شهر صنعتی)
ب- زمین و مسکن ارزان در مقایسه با بسیاری شهرهای همطراز
پ- آب کافی؛ هرچند کیفیت آب شرب شهر مطلوب نیست، در کل بهدلیل سد الغدیر و منابع دیگر شهر به آب و خاک حاصلخیز دسترسی دارد و البته در آینده و در صورت استمرار شرایط کمبارشی و خشکسالیها مشکل آب همانند بسیاری از مناطق پیش خواهد آمد.
ت- نزدیکی به تهران، اراک، قم و همدان.
روش بررسی و استخراج دادهها
برای مداخله در همه حوزههای شهری بهخصوص بافتهای ناکارآمد و حاشیهها روشهای مختلفی ازجمله تهیه و ترسیم ماتریس سوات وجود دارد. این ماتریس برای مدیران شهری امکان تدوین چهار انتخاب یا راهبرد متفاوت را فراهم میآورد. با توجه به اینکه شهر مانند یک ارگان زنده متحول و در عین حال بسیار پیچیده است، در عمل ممکن است برخی از راهبردها با یکدیگر همپوشانی داشته باشند یا بهطور همزمان هماهنگ با یکدیگر به اجرا درآیند. درواقع، برحسب وضعیت سیستم، چهار دسته راهبرد را میتوان تدوین کرد که از نظر درجه کنشگری متفاوتاند.
جدول 1- ماتریس SWOT
|
فهرست قوتها (S) |
فهرست ضعفها (W) |
|
|
فهرست فرصتها (O) |
ناحیه 1 (SO)- استراتژیهای تهاجمی |
ناحیه 3 (WO)- استراتژیهای محافظهکارانه |
|
فهرست تهدیدها (T) |
ناحیه 2 (ST)- استراتژیهای رقابتی |
ناحیه 4 (WT)- استراتژیهای تدافعی |
منبع: (الماسی و دورفرد، 1390: 104).
راهبرد دفاعی: هدف کلی راهبرد دفاعی یا حداقل - حداقل که میتوان آن را «راهبرد بقا» نیز نامید، کاهش ضعفهای سیستم برای کاستن و خنثیسازی تهدیدها است.
راهبرد انطباقی: راهبرد انطباقی یا راهبرد حداقل - حداکثر، تلاش دارد با کاستن از ضعفها، حداکثر استفاده را از فرصتهای موجود ببرد. یک سازمان ممکن است در محیط خارجی خود، متوجه وجود فرصتهایی شود، اما بهواسطة ضعفهای سازمانی خود قادر به بهرهبرداری از آن نباشد. در چنین شرایطی، اتخاذ راهبرد انطباقی میتواند امکان استفاده از فرصت را فراهم کند.
راهبرد اقتضایی (حداکثر - حداقل): این راهبرد بر پایه بهرهگرفتن از قوتهای سیستم برای مقابله با تهدیدات تدوین میشود و هدف آن به حداکثر رساندن نقاط قوت و به حداقل رساندن تهدیدات است.
راهبرد تهاجمی (حداکثر - حداکثر): تمام سیستمها خواهان وضعیتی هستند که قادر باشند همزمان قوت و فرصتهای خود را به حداکثر برسانند. برخلاف راهبرد دفاعی که یک راهحل واکنشی است، راهبرد تهاجمی یک راهحل کنشگر است (گلکار، 1385: 53).
جدول 2- انواع استراتژیها در مدل سوات برحسب عوامل داخلی و خارجی
|
عوامل داخلی عوامل خارجی |
قوتها (S) |
ضعفها (W) |
|
فرصتها (O) |
SO استراتژیهای تهاجمی (شناخت اهرمهای نفوذ) |
WO استراتژیهای محافظهکارانه (شناخت محدودیتها) تغییر جهت |
|
تهدیدها (T) |
استراتژیهای رقابتی (ST) شناخت آسیبپذیریها |
استراتژیهای تدافعی (W) شناخت مسائل و مشکلات |
جدول 3- عوامل داخلی مؤثر بر توسعه در محلات اسکان غیررسمی شهر ساوه
|
نقاط قوت (S) |
نقاط ضعف (W) |
|
1- اشتغال و فرصتهای شغلی 2- مستعدبودن برخی محلهها برای سرمایهگذاری 3- مسطحبودن شهر (نبود / کمبود عوارض طبیعی) و دسترسی مناسب به شهر 4- وجود زمین برای واگذاری به سرمایهگذاران و سایر زیرساختها و اولویتها 5- وجود محصولات با شهرت ملی مانند انار 6- موقعیت جغرافیایی و مواصلاتی عالی 7- وجود بافت و بازار قدیمی و کهن در مرکز شهر و قابلیت محلات همجوار در جهت توسعه شهر مانند مسجد جامع و چهر سوق و بازار و ... 8- اشتغالزایی با گسترش صنعتی بهعنوان یکی از مهمترین سازوکارهای مناسب و تأثیرگذار در جهت توسعه محلات |
1- عدم توجه کافی به این مناطق متناسب با رشد جمعیت 2- نامناسببودن و ناکافیبودن برخی زیرساختها و خدمات شهری بهخصوص اجتماعی و فرهنگی 3- بودن و عدمکفایت تسهیلات بهداشتی، درمانی و خدماتی 4- آلودگی هوا، محیط زیستی و عدم برخورداری از آبوهوای مناسب 5- ضعف یا نبود مدیریتی مشارکتی در مدیریت محله 6- نبود نظارت بر بازار غیررسمی مسکن در محلات 7- مهاجرت شدید به شهر ساوه 8- عدم هماهنگی سازمانهای مرتبط و متولی بهمنظور دستیابی به توسعه پایدار شهری |
جدول 4- استخراج مدل به تفکیک محلات
|
ضعفها |
قوتها |
تهدیدها |
فرصتها |
شاخص |
نام محله |
|
ادغامشده در بافت اصلی شهر |
بهزیستی |
||||
|
سورکان |
|||||
|
پکنیک گاز |
|||||
|
انتهای بسیج |
|||||
|
هدایت |
|||||
|
فرسودگی بافت |
نزدیکی به بازار و اماکن تاریخی |
کارگاههای متفرقه |
باغ کشاورزی (فضای سبز دانشسرا) |
اقتصادی، اجتماعی،کالبدی و محیط زیستی |
فلاحت |
|
وجود بافت اجتماعی صنعتی و کارگاهی |
نزدیکی به اتوبان رشد عمودی |
مسیر ترانزیت شهر صنعتی(آلودگی و تصادفات) |
پارک 55 هکتاری فدک ورزشگاه هفته بازار و مؤسسه آموزش عالی |
عبدلآباد شرقی |
|
|
بافت نسبتاً کهنه پسآبهای جاری |
قابلیت نوسازی و رشد عمودی |
کارگاه در جوار محله (جداره بلوار ازادی) |
تثبیت بافت محله وجود عمارت حاکم آب انبار و مسجد نسبتاً تاریخی |
عبدلآباد غربی |
|
|
تازهواردان، هنوز شکل محله ندارد |
موقعیت در مسیر توسعه شهر |
وجود قالیشوئی در داخل بافت |
وجود زمین برای تأسیس مراکز چندمنظوره |
قالیشویی |
|
|
پراکندگی و انفصال |
آمادگی برای مشارکت مردم کمبودن تعداد خانوارها |
آلودگی بهداشتی و صوتی کارگاههای اطراف محله |
قابلیت اشتغال |
جاده یلآباد |
|
|
فقر اجتماعی و اقتصادی |
تمایل ساکنان به مشارکت معابر عریض |
نبود زیرساخت، نداشتن هویت محلی انفصال از بافت اصلی شهر |
نزدیکی به کمربندی مسجد جامع و امامزاده |
فانوسآباد (کوی ولی عصر) |
|
|
آلودگی آب پراکندگی اجتماعی سکنه |
تمایل به مشارکت |
جوی آبهای کشاورزی و صیفیکاری، وجود دلالان زمین |
|
امینآباد |
|
|
نبود زیرساخت |
قابلیت اشتغال در بخش کشاورزی |
انفصال نسبی از بافت اصلی شهر کارگاههای ضلع شمالی محدوده |
احداث مدرسه علمیه نزدیکی به پارک فدک |
کمیل و امیرآباد شمالی |
|
|
نبود زیرساخت |
نزدیکی به فرصتهای شغلی صیفیکاری |
قرارگیری جنب محیط نظامی، نبود فاضلاب شهری |
|
پشت سپاه |
|
|
|
داشتن زیرساختهای شهری |
قرارگیری جنب محیط نظامی |
دسترسی به بلوار آزادی |
سپاه 3 و 5 |
|
|
فقر اقتصادی ساکنان آسیبهای اجتماعی نبود فرصت فراغت کودکان |
نزدیکی به مفصل گذرگاهی وچود زمین بایر |
بهداشت محیط در معرض آسیب وجود دامداری در داخل بافت |
نزدیکی به تپه باستانی و تاسیس مرکز جامع سلامت سرداران موتور آب دریایی نزدیکی به امامزاده |
یاسها |
|
|
فقر اقتصادی اجتماعی، جزیرهایبودن، نزدیکی به مسیل رودخانه |
فرهنگسرای چندمنظوره درحال تأسیس بهسازیهای اخیر |
قرارگیری در بافت مکانیکی و کارگاهها و مسیل ضایعاتیها |
نزدیکی به شهرک فجر واقعشدن در مسیر گذر توریستی بام ساوه کمربندی درحال تکمیل |
عباسآباد جنوبی |
|
|
نبود خدمات شهری، زیرساخت ضعیف |
اشتغال کشاورزی باغات انار |
پسابهای باغات |
واقعشدن در مسیر ییلاق آبوهوا و توپوگرافی محل |
عباس آباد شمالی |
|
|
تنوع قومی |
کوچکبودن نسبی و داشتن زیرساختها |
همجواری با کارگاهها و مکانیکیها |
وجود امامزاده اسحاق نزدیکی به مهرگان و نهارخوران هفته بازار |
صاحبالزمان (پشت سید اسحاق) |
|
|
آلودگی |
مرکز جامعه سلامت زیر ساختهای شهری |
مسیل کارگاهها و بهداشت محیط |
نزدیکی به ترمینال میدان بار و بلواز سید جمال هفته بازار |
یاقوتآباد |
|
|
تازه تأسیس بودن محله |
موقعیت شهری خوب |
کانال ساختوسازهای غیرمجاز |
آب معدنی واتسو |
وحدت |
|
|
عدم شکلگیری محله تازه تأسیس بودن محله |
موقعیت شهری خوب |
کانال آب و مسیل |
موقعیت شهری روبهرشد |
ایثار(واتسو) |
|
|
خاکیبودن برخی معایر |
شیب زمین در محله |
پسابهای کشاورزی و رهاشدن آب در جوی و بهداشت پایین محیطی عدم جمعآوری زباله در برخی معابر انتهایی |
زمینهای ذخیره و امکان مکانیابی تأسیسات شهری |
کمیل (هادیآباد) |
|
|
سرعت زیاد در محدوده خیابان میرزائی و تصادفات |
بافت شهری بسامان دسترسی به زیرساختها اولیه |
تراکم بالا |
همجواری با محلات تثیبتشده ایثارگران و امیرکبیر |
انتهای گرشاسبی |
|
|
روانآبهای معابر، فضاهای باغی رهاشده |
زیرساخت و خدمات شهری |
ترافیک عبوری به سمت تهران و جعفریه |
دسترسی به شهر وجود کاربریهای تجاری گوناگون نزدیک محله |
پشت اداره برق (کوثر) |
|
بررسی عوامل خارجی مؤثر بر توسعه شهر ساوه و محلات هدف
برای شناسایی فرصتها و تهدیدها، محیط بیرونی کانونهای صنعتی نیز بررسی شد. این عوامل از درون مصاحبه و پرسشنامههای بهدستآمده از جامعه کارشناسی تهیه شدهاند.
جدول 5- عوامل خارجی مؤثر بر توسعه شهر ساوه و به تبع آن، بهبود شرایط محلات هدف
|
فرصتها (O) |
تهدیدها (T) |
|
1- وجود تمایل به استمرار توسعه صنعتی شهر 2- بهسازی و بازسازی محلات هدف 3- امکان دسترسی و شناختهشدن در استان و کشور 4- نزدیکی به مناطق صنعتی مجاور، مانند اراک، زرندیه، تهران و قم 5- قابلیت توسعه فرصتها در قطب صنعتی در مقیاس استان، کشور و حتی جذب سرمایههای بینالمللی 6- سرمایهگذاری در تأسیسات زیربنایی و روبنایی 7- پروژههای محرک توسعه و ایجاد امکانات اقامتی و توسعه گردشگری از طریق باغ موزه انار 8- قرارگیری در مسیر قطبهای کلان جمعیتی، مانند قم، تهران، اصفهان، زنجان و همدان 9- افزایش انگیزه مردم محلی برای اجرای پروژههای پرچم مانند عمارت حاکم عبدلآباد، شبهای ساوه گرشاسبی یا شهر خودرو یاقوتآباد 10- افزایش توجه سازمانهای دولتی و ایجاد باور در آنها به برنامهریزی و سرمایهگذاری در این محلات 11- وجود تمایل و تشویق بخش خصوصی برای سرمایهگذاری 12- حفظ بافت طبیعی و کهن شهری و قابلیت برخی محلهها برای دستیابی به توسعه شهری پایدار |
1- هجوم جمعیت و فشار بر خدمات شهری 2- افزایش قیمت زمین و بورسبازی زمین و به دنبال آن، افزایش بار مالی برای ایجاد تجهیزات و تسهیلات صنعتی و مقرونبهصرفه نبودن آنها 3- تراکم بیشازحد جمعیت و شلوغشدن این محلات 4- ازدیاد آسیبهای اجتماعی با هجوم تازهواردان و گسترش حاشیهنشینی 5- بروز چندگانگی فرهنگی و گاه تفاوت و تعارضهای اجتماعی احتمالی 6- گسترش بیرویه و مهاجرپذیری بدون زیرساختهای لازم شهری سبب تهدیدهای زیستمحیطی و ایجاد خسارت به آثار تاریخی، فرهنگی و طبیعی 7- عدم باور و نبود انگیزه بین برخی مسئولان شهر برای گسترش و توسعه خدمات و تأسیسات شهری در مناطق حاشیه؛ زیرا تنها از دست شهرداری همه کارها ساخته نیست 8- ظهور و زایش مداوم محلات جدید 9- محرومیت شدید برخی محلات مانند انتهای وحدت و ... 10- ناهمسویی ادارات و سازمانهای دولتی برای گسترش تجهیزات و تأسیسات صنعتی 11- پایینبودن سطح بهداشت و کمبود امکانات خدماتی 12 -توسعه غیرمتعادل و ناپایدار شهری، از بین رفتن باغات |
تجزیه و تحلیل دادهها
در مرحله دوم، پس از تحلیل عوامل داخلی و خارجی، برای تجزیه و تحلیل همزمان عوامل داخلی و خارجی از ماتریس داخلی و خارجی استفاده شد. در مرحله سوم نیز براساس مدل SWOT، راهبردهایی برای توسعه کانونهای صنعتی منطبق با شرایط محله میزبان ارائه میشوند و درنهایت نیز با استفاده از تکنیک ماتریس برنامهریزی استراتژیک کمی، مشخص شد کدامیک از گزینههای استراتژی انتخابشده، امکانپذیر است و درواقع این استراتژیها، اولویتبندی شدند.
تحلیل و ارزیابی عوامل داخلی
در تکمیل جدول تحلیل عوامل داخلی، در ستون دوم با توجه به میزان اهمیت هر مؤلفه و مقایسه این مؤلفهها با یکدیگر، ضریب اهمیت بین صفر و یک به آن مؤلفه اختصاص داده میشود. مقدار این ضرایب باید بهگونهای باشد که مجموع ضرایب مؤلفهها، یک باشد. در ستون سوم با توجه به عالی یا معمولی بودن قوتها بهترتیب رتبه 4 یا 3 و با لحاظ جدی یا معمولی بودن ضعفها بهترتیب رتبه 1 یا 2 اختصاص داده میشود. در صورتی که جمع کل امتیاز نهایی عوامل داخلی در این جدول بیش از 5/2 باشد، قوتهای پیشرو بر ضعفهای آن غلبه خواهد داشت و چنانچه این امتیاز کمتر از 5/2 باشد، بیانکنندة غلبه ضعفها بر قدرتها خواهد بود. نتایج در جدول زیر ارائه شدهاند.
جدول 6- تحلیل عوامل داخلی
|
عوامل داخلی استراتژیک (نقاط قوت و نقاط ضعف) |
ضریب اهمیت |
رتبه |
امتیاز وزنی= ضریب × رتبه |
|
S1. معروفبودن شهر به قطب صنعتی |
048/0 |
4 |
19/0 |
|
S2. مستعدبودن برخی محلات برای سرمایهگذاری |
04/0 |
85/3 |
15/0 |
|
S3. مهیابودن زیرساختها در بیشتر محلات |
027/0 |
3/3 |
089/0 |
|
S4. وجود باغات انار برای سرمایهگذاری در زمینة توریسم |
03/0 |
61/3 |
11/0 |
|
S5. وجود محصولات و فرآوردههای محلی مانند انار، انجیر و ... |
036/0 |
42/3 |
12/0 |
|
S6. موقعیت جغرافیایی ممتاز |
028/0 |
3 |
084/0 |
|
S7. وجود بازار و آثار قدیمی و کهن در مرکز شهر و مجاورت برخی محلات هدف |
041/0 |
91/3 |
16/0 |
|
S8. اعتقاد بیشتر اعضای شورا، مدیران شهری و مسئولان به توسعه محلات هدف |
031/0 |
82/3 |
12/0 |
|
|
|
|
|
|
W.1. نامناسببودن و ناکافی بودن تسهیلات |
045/0 |
1 |
045/0 |
|
W,2. نامناسببودن زیرساختها و خدمات در برخی محلات تازه تأسیس |
04/0 |
14/1 |
045/0 |
|
W,3. افزایش آلودگیهای محیط زیستی |
03/0 |
7/1 |
051/0 |
|
W,4. ضعف مدیریتی و فقدان هماهنگی بین ادارات مختلف در زمینه ساماندهی، بازآفرینی و ارتقای کالبدی، اقتصادی و اجتماعی محلات |
036/0 |
21/1 |
043/0 |
|
W,5 . پایینبودن سطح بهداشت و کمبود امکانات |
026/0 |
25/1 |
031/0 |
|
W,6. توسعه غیرمتعادل و ناپایدار شهری از بین رفتن باغات |
042/0 |
18/1 |
049/0 |
|
جمع نهایی نمرات |
1 |
|
97/1 |
تحلیل و ارزیابی عوامل خارجی
در تکمیل جدول تحلیل عوامل خارجی، در ستون دوم جدول با توجه به میزان اهمیت هر مؤلفه و با مقایسه این مؤلفهها با یکدیگر، ضریب اهمیت بین صفر تا یک به آن مؤلفه تعلق میگیرد. مقدار این ضرایب باید به نحوی باشد که مجموع ضرایب مؤلفهها، یک باشد. در ستون سوم با لحاظ عالی یا معمولی بودن فرصتها بهترتیب رتبه 4 یا 3 و نیز با توجه به جدی یا معمولی بودن تهدیدها بهترتیب رتبه 1 یا 2 اختصاص داده میشود. در صورتی که امتیاز عوامل خارجی در این جدول بیش از 5/2 باشد، به این معنی است که فرصتهای پیشرو بر تهدیدهای آن غلبه خواهد کرد و چنانچه این امتیاز کمتر از 5/2 باشد، نشاندهندة غلبه تهدیدها بر فرصتها خواهد بود. نتایج در جدول زیر ارائه شدهاند.
جدول 7- تحلیل عوامل بیرونی
|
عوامل خارجی استراتژیک (فرصتها و تهدیدها) |
ضریب اهمیت |
رتبه |
امتیاز وزنی= ضریب × رتبه |
|
O1. افزایش توسعه صنعتی با شروع به کار شهر دوم صنعتی ساوه |
035/0 |
6/3 |
12/0 |
|
O2. بهسازی و بازسازی محلات در طول سالهای اخیر |
033/0 |
51/3 |
11/0 |
|
O3. امکان دسترسی و شناختهشدن در استان و کشور |
042/0 |
68/3 |
15/0 |
|
O4. نزدیکی به مناطق صنعتی، طبیعی در مجاورت محلات |
045/0 |
75/3 |
17/0 |
|
O5. قابلیتهای یک قطب مهم صنعتی |
047/0 |
85/3 |
18/0 |
|
O6. سرمایهگذاری در تأسیسات زیربنایی و روبنایی |
044/0 |
7/3 |
16/0 |
|
O8. قرارگرفتن بین چند قطب کلان اقتصادی و جمعیتی |
05/0 |
95/3 |
19/0 |
|
O9. افزایش توجه در مدیریت شهری به محلات هدف |
028/0 |
2/3 |
08/0 |
|
O10. وجود تمایل بالا به سرمایهگذاری در بخش خصوصی به اعتبار شهر صنعتی در زمینة خدماتی و گردشگری (سفرهخانه و اقامتی) |
037/0 |
65/3 |
13/0 |
|
O11. حفظ بافتهای طبیعی، تاریخی و کهن شهری |
052/0 |
4 |
2/0 |
|
O12. توسعه متعادل و پایدار شهری |
045/0 |
8/3 |
17/0 |
|
T1. افزایش ساختگی قیمت زمین و بورسبازی زمین در محلات |
|
|
04/0 |
|
T2. عدم افزایش امکانات و خدمات متناسب با جمعیت |
024/0 |
65/1 |
04/0 |
|
T3. تهدیدهای زیستمحیطی |
021/0 |
8/1 |
04/0 |
|
T4. عدم باور و نبود انگیزه بین برخی مسئولان شهر و استان و ... |
036/0 |
1/1 |
04/0 |
|
T5. محرومیت شدید برخی محلات و هجوم جمعیت مهاجر |
037/0 |
05/1 |
04/0 |
|
T6. ناهمسویی ادارات و سازمانهای دولتی برای خدمات |
031/0 |
25/1 |
04/0 |
|
T7. پایینبودن سطح بهداشت، کمبود امکانات و ... |
031/0 |
3/1 |
04/0 |
|
T8. آسیبهای اجتماعی |
022/0 |
75/1 |
04/0 |
|
T9. هجوم جمعیت و فشار بر خدمات شهری |
025/0 |
75/1 |
04/0 |
|
|
|
|
|
|
جمع نهایی نمرات |
1 |
|
82/1 |
تحلیل و ارزیابی عوامل داخلی و خارجی
با نگاهی به جدول و براساس نتایج مصاحبه و استخراج اطلاعات پرسشنامه، نمره بهدستآمده از ماتریس ارزیابی عوامل داخلی برابر 189/2 است؛ این عدد بیان میکند ضعفهای پیشروی محله میتوانند بر نقاط قوت آن غلبه کنند (5/2>189/2). همچنین با بررسی ماتریس ارزیابی عوامل خارجی و نمره بهدستآمده (04/3)، نتیجه گرفته میشود که فرصتهای پیشرو بر تهدیدهای محله غلبه خواهند کرد (5/2<04/3). از این نتایج میتوان در انتخاب استراتژیها و تشکیل ماتریس عوامل داخلی و خارجی استفاده کرد.
ارائه راهبردها براساس مدل SWOT
این مدل یکی از ابزارهای بسیار مهم در فرایند تدوین راهبرد است که با آن، اطلاعات مقایسه میشود. همچنین با استفاده از این ماتریس، امکان تدوین چهار انتخاب یا استراتژی متفاوت از نظر درجه کنشگریهای متفاوت در فضا فراهم میشود؛ البته در جریان عمل، برخی از استراتژیها با یکدیگر همپوشانی دارند یا بهطور همزمان و هماهنگ با یکدیگر به اجرا درمیآیند (حکمتنیا و میرنجف موسوی،1390: 318). با توجه به نتایج بهدستآمده از تحلیل SWOT، برای توسعه کانونهای توسعه محلات منطبق با شرایط مناطق، راهبردهای زیر در جدول زیر ارائه میشوند.
جدول 8- راهبردهای توسعه و مداخله در سکونتگاههای غیررسمی ساوه
|
SWOT |
فرصتها (O) |
تهدیدها (T) |
|
قوتها (S) |
راهبردهای رقابتی - تهاجمی (SO) - استراتژی نقاط قوت 1- تأکید بر ساماندهی، بازآفرینی، پایداری اجتماعی و اقتصادی و فرهنگی در کنار نگاه بهبود کالبدی (سه سطح نیاز) 2- شناسایی و بهرهگیری از تمامی توانهای نهادی، انسانی و اجتماعی محلات 4- ایجاد هماهنگی بین نهادها و بخشهای مختلف دولتی، معتمدین، مردم و بخش خصوصی 5- تلاش برای شفافسازی سیاستهای دولتی و برنامههای محلی برای افزایش انگیزه بخش خصوصی بهمنظور سرمایهگذاری برای توسعه اقتصادی و اجتماعی محلات 6- بهرهگیری از منابع ملی برای بازآفرینی مشارکتی و پایدار و حفظ جاذبههای طبیعی، فرهنگی - تاریخی محلات |
راهبردهای تنوع (ST) - استراتژیهای کاستن از نقاط ضعف 1- توجه و به رسمیت شناسی توسعه عمودی در محلات مستعد، مانند عبدلآباد شرقی 2- افزایش محدوده و نیز تجدیدنظر در سرانههای تفکیک زمین از 170 به حداقل 120 و تعیین حد مطلوب تراکم جمعیت در محلات مختلف 3- پیشگیری از توسعه کمی بیقاعده و گسترش پیرامون شهر ساوه بهمنظور حفظ و بهرهبرداری مناسب از مناظر و باغات در جهت کسب درآمد و جلوگیری از تخریب باغات انار 4- بهرهبرداری از توان تشکیلاتی، قوانین و مقررات در جهت کاهش مخاطرات و آلودگیهای بهداشتی، اکولوژیکی و زیستمحیطی در مناطق 5- هماهنگی در قالبهایی مانند ستاد بازآفرینی شهرستان در خصوص بهبود شاخصهای زندگی در محلات بهعنوان بخشی از فردای هر شهر |
ادامه جدول 8- راهبردهای توسعه در شهر ساوه
|
SWOT |
فرصتها (O) |
تهدیدها (T) |
|
ضعفها (W) |
راهبردهای بازنگری (WO) - استراتژی فرصتها 1- بازنگری قوانین مربوطه به محلات حاشیه و توجه به این مهم در طرح جامع شهر و به رسمیت شناسی مشروط و حسابشده 2- حفظ و نگهداری بافتهای واجد ارزش بهخصوص باغات انار 3- استفاده از توان جامعه محلی برای حل مشکلات 4- بازنگری در نحوه توزیع امکانات، خدمات و تسهیلات شهری و چندجانبهگرایی و سهیمشدن همه ادارات 5- بازنگری و توسعه نهادها و سازمانهای مرتبط در محله برای آموزش مردم و گردشگران برای استفاده مطلوب و بهینه از جاذبهها مثلاً در فلاحت، عبدلآباد و یاس 6- توجه و حمایت دولت از میراث طبیعی و فرهنگی در محلات |
راهبردهای تدافعی (WT) - استراتژی پرهیز از تهدید 1- برگزاری سمینارها و نشستهای «توسعه سرمایهگذاری در محلات مستعد بهوسیله شورای شهر ساوه یا سایر دستگاهها و مسئولان مرتبط و کارآفرینان، ایجاد تسهیلات و امتیازهای ویژه برای سرمایهگذاری، مانند تجربه عمارت حاکم عبدلآباد 2- تدوین قوانین و مقررات ویژه برای استفاده بهینه جاذبهها و جلوگیری از تخریب، تغییر کاربری و از بین رفتن این منابع در محله 3- زمینهسازی و تشویق بخش خصوصی و خیرین به مشارکت در جهت توسعه زیرساختها، تجهیزات و خدمات و تسهیلات گوناگون |
فهرست استراتژیهای انتخابشده براساس تحلیل SWOT که شامل پنج استراتژی است، در جدول بعد ارائه شده است.
جدول 9- استراتژیهای انتخابشده
|
استراتژیهای انتخابشده |
|
WO1. بازنگری در به رسمیت شناسی و نحوه توزیع امکانات، خدمات و تسهیلات شهری و اولویتدهی و تخصیص مجدد این نوع امکانات به محلات با قابلیت بالا و ادغام محلات دارای زیرساختهای شهری مناسب |
|
WT1. تشویق و ترغیب «توسعه سرمایهگذاری» بهوسیله شهرداری و شورای شهر ساوه با سایر دستگاهها و مسئولان مرتبط و کارآفرینان، دعوت از سرمایهگذاران و مالکان با هدف ایجاد تسهیلات و امتیازهای ویژه سرمایهگذاری در زمینة احداث سفرهخانه، مجتمعهای اقامتی، تأسیسات تفریحی همچون شبهای ساوه گرشاسبی، تجربه عمارت حاکم و شهر خودرو یاقوتآباد. ایجاد زمینهای ورزشی، موزه میراث فرهنگی، فرهنگسراهای چندمنظوره، مانند تجربه درحال احداث عباسآباد جنوبی |
|
SO1. تأکید بر توسعه محلی، فرهنگی - تاریخی و طبیعی بهدلیل وجود مزیتهای نسبی در برخی محلهها |
هر شهر باید دارای سند چشمانداز باشد و برای کلیت اسکان غیررسمی و حاشیههای خود، یک کلان استراتژی و در عین زمان متناسب با موقعیت، شرایط و شاخصهای هر حاشیه استراتژی خاص برای مداخله و مدیریت داشته باشد. در یک جمعبندی کلی و پیش از مرور توصیهها و پیشنهادها تجربه کشورهای مختلف در مواجهه با اسکان غیررسمی نشان میدهد سه شکل برخورد با پدیده حاشیهنشینی در نظامهای مدیریت شهری به چشم میخورند:
الف- در شهرهای کوچک سیاست چشمپوشی و عدم تلقی جدی از مسئله (غفلت مدیریتی) پدیده
ب- در شهرهای متوسط تلقی بهعنوان مسئله اجتماعی
ج- در شهرهای بزرگ و کلانشهرها بیشتر سعی بر تاکتیک ممانعت و سیاست درهای بسته و تلقی بهعنوان بحران اجتماعی
اصولیترین شیوه به رسمیت شناختن این مسئله و الگوی سکونت شهری و سپس تلاش برای مدیریت، ساماندهی و دستیابی به توسعه پایدار شهری است. همچنین استفاده همزمان از سیاستهای پیشگیری و درمان و در عین حال، عطف توجه کامل به رهیافت مشارکت مردم در فرایندهای بازآفرینی و توسعه شهری است. نتایج مطالعات بینالمللی حاکی از ناهمگونی و شکاف شواهدی است که مانع از نتیجهگیری قطعی دربارة تأثیر استراتژیهای ارتقای زاغه بر سلامت و رفاه اجتماعی - اقتصادی است. شایعترین پیامدهای بهداشتی و اجتماعی - اقتصادی گزارششده، بیماریهای واگیر و شاخصهای فقر مالی بود. شواهد محدود، اما ثابتی وجود دارند که نشان میدهند ارتقای محلههای فقیرنشین ممکن است بروز بیماریهای اسهالی و هزینههای مربوط به آب را کاهش دهد. اطلاعات موجود دربارة دیدگاههای زاغهنشینان بینشی در مورد موانع و تسهیلکنندهها برای اجرای موفقیتآمیز و حفظ مداخلات فراهم میکند. در دسترس بودن و استفاده از معیارهای قابل اعتماد و قابل مقایسه برای تعیین تأثیر ارتقای سکونتگاه بر سلامت، کیفیت زندگی و رفاه اجتماعی - اقتصادی کمک مفیدی به تحقیقات جدید در این زمینه خواهد کرد. با توجه به پیچیدگی مبحث بهبود و ارتقای محلههای فقیرنشین، ارزیابیها باید به دنبال ترکیب فرایند و اطلاعات کیفی در کنار دادههای اثربخشی کمی باشند تا مشخص شود کدام مداخلات خاص کار میکنند و مفید هستنند (یا کار نمیکنند) و بر زندگی چه کسانی مؤثرند (Thomson, 2013).
جمعبندی و نتیجهگیری
مناطق شهری امروزی اکوسیستمهای پیچیده و آسیبپذیری هستند که از گستره وسیعی از اجزا، شامل زیرساخت، حملونقل و سلامت گرفته تا امکانات اقتصادی و ویژگیهای اجتماعی این اجزا، بهطور فزایندهای به هم مرتبط و دارای وابستگی متداخل هستند (Schanz, 2021). با توجه به شهرنشینی تقریباً نیمی از جمعیت جهان، شهرها بهطور فزایندهای قادر به مقابله با همه مشکلات نیستند. این بررسی جهانی تاریخچه متفاوت و الگوهای کنونی محلههای فقیرنشین و سکونتگاههای ساکن در موفقترین، متوسط و فقیرترین کشورهای جهان سوم از نظر اقتصادی را بررسی میکند. همچنین وضعیت تحقیقات سیاستمحور موجود، استراتژیهای لازم بهمنظور بهبود شرایط مسکن برای افراد بسیار فقیر و آینده احتمالی این سکونتگاهها را بررسی میکند. در همه این مطالعات، تأکید بر نقش کلیدی شرکتکنندگان محلی و ضرورت کنارگذاشتن رویکردهای بالا به پایین است (Aldrich, 1995). سرعت رشد شهر ساوه در مقایسه با شهرهای هماندازه بسیار زیاد بود و مهاجرت گسترده در حدود هفتاد سال گذشته به آن، بهخصوص در پنج دهه اخیر ساری و جاری بوده است. روند تحولات شهر و ابعاد و عناصر مختلف آن طی دوره 1335 تا 1395 بررسی و تحلیل شدهاند. شهر ساوه بهدلایل مختلفی موقعیت مهمی در نظام توسعه محلی، منطقهای و ملی دارد و مطالعه روند رشد شهر و الگوها و پیامدهای آن برای سیاستگذاران بسیار ضروری است. انتخاب مناسبترین سناریوی رشد برای شهر ساوه و برنامهریزی آن نیز همراه با مشکلات، فرصتها و امکانات اساسی و مؤثر سیاستها و راهبردها معرفی شد. با تأسیس شهر صنعتی دوم در احمدآباد و مجموعه تغییرات اقلیمی و اقتصادی انتظار میرود مهاجرتها به شهر ساوه همچنان رو به گسترش خواهد بود. محلات هدف در عین حال که مملو از مسائل بسیار هستند، گاهی دارای توان و استعداد اقتصادی - اجتماعی و انسانی چشمگیری هستند که در صورت همراهی مردم و ساکنان این محلات، با برنامهها و مداخلات شهری، روند توسعه کل شهر بهخصوص این مناطق تسریع خواهد شد.
پیشنهادها و برخی توصیههای سیاستی - مدیریتی
- به رسمیت شناسی محلات موجود با هدف مدیریت و ساماندهی (نه ترغیب به گسترش) و ممانعت از شکلگیری محلات خارج از محدوده بهخصوص در سمت شمال شرقی و شمال غربی شهر
- مشارکتدادن مردم و معتمدان برای هرگونه مداخله و برنامهریزی در این نواحی
- توجه به توانهای محیطی، انسانی، اجتماعی و اقتصادی محلات در طرح توسعه شهر و محلات
- تأسیس اداره امور محلات حاشیه و سکونتگاههای غیررسمی در ذیل یکی از معاونتهای شهرداری
- ایجاد بازدارندگیهای غیرمستقیم، منعطف و غیرقهری بهجای تمرکز بر تخریب و جریمه در موضوع تعیین حدود و ممانعت از گسترش خارج از محدوده
- تدوین و اجرای سند توسعه محلات شهر و محله محوری با تأکید بر اسکان غیررسمی و بازآفرینی مشارکتی
- حمایت جدی و تسهیل پروژههای محرک توسعه مانند شبهای ساوه (گرشاسبی)، عمارت حاکم (عبدلآباد غربی)
- استفاده از سرمایهگذاری بخش خصوصی و خیرین برای تأمین خدمات و تسهیلات فرهنگی و آموزشی و اشتغالزایی، مانند تجربه خیابان حر
- با توجه به افزایش قیمت ملک و مسکن در شهرهای ایران، ازجمله ساوه، هجوم به حاشیهها برای خرید و اجاره حتی از متن شهر دور از انتظار نیست و نوعی «نشت به پایین» در موضوع مسکن صورت خواهد گرفت و پیامدهای آن برای حاشیهنشینی نیز ممکن است چشمگیر باشد.
- ایجاد فرصتها و پروژههای محرک توسعه متناسب با استعداد محلات مانند «باغ موزه انار»؛ برای مثال، در عباسآباد شمالی یا سایر محلات مستعد
- تدوین چشمانداز کلانشهر و استراتژی توسعه شهری (CDS) با همراهی و همگامی معتمدان محلی و ذینفعان اصلی با هدف کاستن از فقر و محرومیت شهری، توسعه پایدار و ارتقای مشارکت و ایجاد حکمروایی خوب شهری برای حل مشکلات شهر و حاشیهها
- بازنگری در به رسمیت شناسی و نحوه توزیع امکانات، خدمات و تسهیلات شهری و اولویتدهی و تخصیص مجدد این نوع امکانات به محلات با قابلیت بالا و ادغام محلات دارای زیرساختهای شهری مناسب
- چندجانبهگرایی و سهیمشدن همه ادارات در امر توسعه و بهبود شاخصهای کالبدی، اقتصادی و اجتماعی در محلات هدف
- بازنگری و توسعه نهادها و سازمانهای مرتبط در محله برای آموزش مردم و گردشگران برای استفاده مطلوب و بهینه از جاذبهها؛ برای مثال، در محلات فلاحت، عبدلآباد و یاس
)