https://ue.ui.ac.ir/ اقتصاد شهری fa daily 1 Sun, 21 Mar 2027 00:00:00 +0330 Sun, 21 Mar 2027 00:00:00 +0330 https://ue.ui.ac.ir/article_30896.html تحولات ناشی از اقتصاد دانش‌بنیان، رقابت فزایندۀ شهری و پیچیدگی حکمرانی شهری، شهرها را به زیست‌بوم‌هایی شبکه‌ای و چندلایه تبدیل کرده است که توسعۀ آنها به کیفیت تعامل میان بازیگران نهادی، اقتصادی و دانشی وابسته است. در این چارچوب، شهر کارآفرین به رویکردی کلیدی در توسعۀ شهری بدل شده است. با وجود گسترش ادبیات نظری، بیشتر مطالعات رویکردی توصیفی داشته و کمتر به تحلیل ساختار تعاملات و سازوکارهای حکمرانی با استفاده از مدل‌سازی شبکه‌ای توجه کرده‌اند. این پژوهش با هدف طراحی مدل سیاست‌گذاری شهر کارآفرین مبتنی بر تحلیل شبکه انجام شد. روش پژوهش از نوع ترکیبی اکتشافی–تحلیلی است. در گام نخست، با فراترکیب، بازیگران و مؤلفه‌های اثرگذار شناسایی شدند. سپس، روابط در قالب شبکۀ چندلایۀ جهت‌دار و وزن‌دار مدل‌سازی شدند. تحلیل شبکه با پایتون و شاخص‌های مرکزیت درجه، بینابینی و نزدیکی انجام شد. نتایج نشان داد ساختار شهر کارآفرین شبکه‌ای و پویاست و کیفیت روابط میان بازیگران نقش تعیین‌کننده دارد. دولت‌های محلی، دانشگاه‌ها، شتاب‌دهنده‌ها و نهادهای واسط گره‌های کلیدی هستند. ضعف پیوندهای نهادی میان سیاست‌گذاران و نوآوران از چالش‌های اصلی است. این پژوهش با تلفیق شهر کارآفرین، حکمرانی شبکه‌ای و علوم شبکه، چارچوبی تحلیلی برای سیاست‌گذاری ارائه و نشان می‌دهد مدل‌سازی شبکه‌ای ابزاری مؤثر برای شناسایی گره‌های کلیدی و طراحی مداخلات سیاستی است. یافته‌های پژوهش بر ضرورت تقویت پیوندهای نهادی، توسعۀ همکاری‌های بین‌بخشی و طراحی سیاست‌های یکپارچۀ شهری تأکید دارد و نشان می‌دهد بهبود تعاملات شبکه‌ای می‌تواند به ارتقای نوآوری، افزایش رقابت‌پذیری و پایداری توسعۀ شهری در شهرهای در حال گذار کمک کند و مبنای سیاست‌گذاری آتی قرار می‌گیرد. https://ue.ui.ac.ir/article_30878.html تجربیات بازآفرینی شهری در ایران با ناپایداری در شکل‌گیری و تداوم ظرفیت‌های نهادی مواجه هستند. پژوهش حاضر با هدف ردیابی دگرگونی ظرفیت نهادی بازآفرینی شهری در ایران و تبیین سازوکار تحول آن، با تأکید بر تجربۀ شهر اصفهان، انجام شده است. تمرکز پژوهش بر تحلیل تاریخی–ساختاری چهار بُعد ظرفیت نهادی شامل ابعاد قانونی، ساختاری–سازمانی، اجرایی–مدیریتی و مشارکتی–ارتباطی در بازۀ زمانی ۱۳۴۷ تا ۱۴۰۴ است. پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، ترکیبیِ کیفی–کمّی با رویکرد استقرایی است. داده‌ها از طریق تحلیل اسناد و قوانین، گزارش‌های مدیریت شهری، مشاهدات میدانی، مصاحبه‌های کارشناسی و روش دلفی گردآوری شدند. فرایند پژوهش شامل تعیین قلمرو زمانی–مکانی و چارچوب نهادی، استخراج و اعتبارسنجی شاخص‌ها، ردیابی شواهد تاریخی، سازمان‌دهی داده‌ها در خط زمانی تحول و تحلیل طولی روابط علّی میان ابعاد ظرفیت نهادی بوده است. یافته‌ها نشان می‌دهند دگرگونی ظرفیت نهادی بازآفرینی شهری در ایران روندی تدریجی، نامتوازن و وابسته به مسیر داشته است. در دوره‌های اولیه، با وجود شکل‌گیری برخی از قوانین و ساختارهای رسمی، پراکندگی مسئولیت‌ها، ضعف هماهنگی بین‌نهادی، محدودیت ظرفیت اجرایی و مشارکت کم‌رنگ ذی‌نفعان مانع بالفعل‌شدن ظرفیت‌های قانونی شده است. از اواخر دهۀ ۱۳۸۰ و به ‌ویژه پس از سال ۱۳۹۳، پیوند میان ابعاد قانونی، ساختاری، اجرایی و ارتباطی تقویت شده و زمینۀ شکل‌گیری الگویی نسبتاً منسجم‌تر در سیاست بازآفرینی شهری را فراهم کرده است. تجربۀ اصفهان نیز نشان می‌دهد اثربخشی سیاست‌های ملی به وجود سازوکارهای هماهنگی بین‌دستگاهی و ظرفیت اجرایی در مقیاس محلی وابسته است. بر این اساس، پایداری ظرفیت نهادی بازآفرینی شهری نه از افزایش صرف قوانین و نهادهای رسمی، بلکه از هم‌افزایی و تداوم ارتباط میان ابعاد چهارگانۀ ظرفیت نهادی حاصل می‌شود.