شاخص‌ها و ابزارهای خدمات امنیتی هوشمند به گردشگران در فضاهای شهری

مقدمه

امروزه صنعت گردشگری به ‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین و فعال‌ترین حوزه‌های اقتصادی شناخته می‌شود. رشد و توسعۀ سریع این صنعت به ورود جالب توجه ارز خارجی، بهبود زیرساخت‌ها و ارائۀ تجربیات نوین مدیریتی و آموزشی منجر می‌شود که به طرزی مؤثر بر بخش‌های مختلف اقتصاد تأثیر می‌گذارند و به توسعۀ اجتماعی و اقتصادی کشور کمک می‌کنند (Farhadi Uonaki & Jahanian, 2023). بسیاری از کارشناسان گردشگری را یکی از ارکان اصلی توسعۀ پایدار می‌دانند. در همین راستا، برنامه‌ریزان گردشگری تلاش دارند تا از این صنعت به ‌عنوان راهبردی برای کاهش نابرابری‌ها در زمینۀ فرصت‌ها، منابع و منافع بهره ببرند (فرهادی یونکی و ایمانی خوشخو، 1401).

در دهه‌های اخیر، تعداد گردشگران بین‌المللی به ‌طرزی چشمگیر افزایش یافته است. ورودی‌های بین‌المللی از ۲۵ میلیون در دهۀ ۱۹۵۰ به 2/1 میلیارد در سال ۲۰۱۶ رسید و پیش‌بینی می‌شود تا سال ۲۰۳۰ به ۲ میلیارد نفر نزدیک شود. در این میان، تحولات ژئوپلیتیکی، افزایش تهدیدات امنیتی و پیچیدگی‌های اجتماعی ـ فرهنگی، مقولۀ امنیت گردشگران در فضاهای شهری را به یکی از دغدغه‌های اساسی دولت‌ها، برنامه‌ریزان شهری و نهادهای امنیتی بدل کرده‌اند. در حالی که تسهیل رفت و آمد گردشگران برای کشف دنیا لازم است، تأمین امنیت ملی و حفظ آسایش شهروندان نیز ضروری است. امروزه، دست‌یابی به سطحی مطلوب از امنیت گردشگری فقط از طریق رویکردهای سنتی امکان‌پذیر نیست؛ از این ‌رو، کشورهای سرتاسر جهان راهبردهایی متعدد را برای حفظ ایمنی و امنیت گردشگران دنبال کردند. برخی از کشورها با بهره‌گیری از سامانه‌های هوشمند و فناوری اطلاعات در تلاش برای نظارت دقیق و حفظ امنیت جامعه و گردشگران هستند (Ganesan & Athimuthu, 2021). هوشمندسازی ارائۀ خدمات امنیتی  به گردشگران در فضاهای شهری نه فقط ضرورتی اجتناب‌ناپذیر، بلکه رویکردی نوین در راستای افزایش کارآمدی نهادهای مسئول، ارتقای رضایت گردشگران و بهینه‌سازی زیرساخت‌های خدمات عمومی محسوب می‌شود (Gong & Schroeder, 2022).

هوشمندسازی امنیت در فضاهای شهری علاوه بر افزایش رضایت عمومی و رضایت گردشگران، کارآمدی نهادهای مرتبط را نیز بهبود می‌بخشد و زیرساخت‌ها و خدمات عمومی شهری را بهینه می‌کند. فناوری‌هایی مانند اینترنت اشیا، داده‌های بزرگ و هوش مصنوعی امکان تحلیل داده‌ها و تصمیم‌گیری لحظه‌ای را فراهم می‌کنند، ازدحام ترافیک را کاهش و ایمنی عمومی را افزایش می‌دهند. همچنین، هوشمندسازی موجب کاهش هزینه‌های ثابت و جاری نیروهای امنیتی می‌شود و نیاز به نیروی انسانی بیشتر را کاهش می‌دهد؛ در عین حال، باعث افزایش دامنۀ نظارت و عملکرد آن در فضاهای شهری نیز می‌شود.

با این حال، مرور پیشینۀ پژوهش نشان می‌دهد با وجود رشد فناوری، چارچوبی جامع برای شناسایی شاخص‌ها و ابزارهای هوشمند ارائۀ خدمات امنیتی به گردشگران در فضاهای شهری تدوین نشده است. بر این اساس، پژوهش حاضر با هدف شناسایی شاخص‌ها و ابزارهای هوشمندسازی خدمات امنیتی به گردشگران در فضاهای شهری انجام شده است. این مطالعه می‌کوشد تا با بهره‌گیری از روش تحلیل محتوای کیفی و مرور تجربیات بین‌المللی ۱۹ کشور گردشگرپذیر، چارچوبی علمی برای ارتقای سطح امنیت در مقاصد گردشگری شهری فراهم آورد. این پژوهش از دو منظر نظری و کاربردی واجد اهمیت است. از لحاظ مفهومی، تلاشی است برای تدوین شاخص‌ها و ابزارهای هوشمندسازی ارائۀ خدمات امنیتی  به گردشگران در فضاهای شهری که ادبیات مربوط را در این زمینه گسترش می‌دهد. در سطح تجربی، چراغ راه و بینشی است برای برنامه‌ریزان شهری و نهادهای امنیتی مرتبط با گردشگری تا از طریق پژوهش حاضر بتوانند عملکرد خود را با هوشمندسازی در گردشگری بهبود و حیطۀ فعالیت‌های خود را نیز به‌ صورت مؤثر گسترش دهند.

پیشینۀ پژوهش

مشکینی و همکاران (1395) عوامل مؤثر بر احساس امنیت اجتماعی گردشگران شهر طرقبه را بررسی کرده‌‌اند. نتایج حاکی از آن است که عواملی مانند جنسیت، سن، فضاهای عمومی شهری و عملکرد پلیس با احساس امنیت گردشگران ارتباطی معنادار دارند. پژوهشگران دریافتند بهبود امنیت در فضاهای عمومی شهری باعث افزایش احساس امنیت اجتماعی نزد گردشگران می‌شود. افزون بر این، ارتباطی مستقیم و معنادار بین نقش پلیس و احساس امنیت اجتماعی گردشگران موجود است، به این معنا که عملکرد موثرتر پلیس به افزایش احساس امنیت اجتماعی گردشگران منجر می‌شود.

عنابستانی و همکاران (1395) نقش پلیس بر امنیت گردشگران در شهر شاندیز را بررسی کردند. نتایج این پژوهش حاکی از آن است که میان تمامی مؤلفه‌های نقش پلیس که شامل توانایی، عملکرد و جدیت و مؤلفه‌های احساس امنیت گردشگران که شامل امنیت مالی، جانی و فضاهای شهری هستند، رابطه‌ای معنادار و مثبت وجود دارد  همچنین، نقش عملکرد پلیس تأثیرگذاری بیشتری بر احساس امنیت گردشگران شهر شاندیز دارد.

خراسانی نژاد و همکاران (1399) در پژوهشی جایگاه امکانات و زیرساخت‌های پلیس هوشمند در ارتقای امنیت شهری (مورد مطالعه: شهر سمنان) را تحلیل کرده‌اند. نتایج حاکی از آن است که بین امکانات و زیرساخت‌های پلیس هوشمند و ارتقای امنیت شهر سمنان ارتباطی معنادار وجود دارد. همچنین، بر اساس تحلیل‌ها، سامانه کنترل گشت‌های پلیس پیشگیری بیشترین ارتباط معنادار را میان امکانات موجود و بهبود امنیت در این شهر داشته است. براون^[i] و همکاران (2018) در پژوهشی با عنوان «چالش‌های امنیتی و حریم خصوصی در شهرهای هوشمند» این مبحث را مطرح می‌کنند که شهرهای هوشمند باید حریم خصوصی و امنیت فردی را تضمین کنند تا از مشارکت شهروندانشان اطمینان حاصل شود. اگر شهروندان تمایلی به مشارکت نداشته باشند، مزایای اصلی یک شهر هوشمند از بین خواهد رفت؛ از این ‌رو، چالش‌های عمده‌ای که شهرهای هوشمند با آنها روبه‌رو هستند عبارت‌اند از: حفظ حریم خصوصی در کلان‌داده‌ها، ایمن‌سازی شبکه‌ای در برابر تهدیدهای بزرگ، ایجاد روش‌های قابل ‌اعتماد برای اشتراک‌گذاری داده و استفادۀ صحیح از هوش مصنوعی است.

نوناچ و سوماجی^[ii] (2020) تأثیر زیرساخت، سیستم پشتیبانی تسهیلات، نقش پلیس گردشگری و مشارکت مردمی بر ایمنی گردشگران در استان چونبوری تایلند را بررسی کرده‌اند. نتایج پژوهش حاکی از آن است که موارد ناامنی گردشگران استان چونبوری شامل تصادفات در جاده‌ها، بیماری‌ها، فریب‌خوردن و سرقت اموال بودند. همچنین، زیرساخت‌های سیستم پشتیبانی تسهیلات، پلیس گردشگری و مشارکت عمومی تأثیری به‌سزا در ایمنی گردشگران استان چونبوری داشتند.

نوردین و عبدل خالد^[iii] (2021)، در پژوهشی با عنوان «تأثیر کیفیت خدمات پلیس گردشگری و فرهنگ خدمات بر اعتماد گردشگران»، رابطۀ بین کیفیت خدمات پلیس گردشگری و تأثیر فرهنگ خدمات بر اعتماد گردشگران در مالزی را بررسی کرده‌اند. نتایج این پژوهش نشان داد اعتماد گردشگران به پلیس تحت ‌تأثیر عوامل کیفیت خدمات یعنی عوامل ملموس، پاسخ‌گویی و فرهنگ خدمات پلیس است. این مطالعه حاوی یافته‌هایی مفید برای ادارۀ پلیس گردشگری مالزی است تا سازمان خود را برای دست‌یابی به سطحی بهتر از کیفیت خدمات بهبود بخشند و از این طریق اعتماد گردشگران را ارتقا دهند.

به‌ طور کلی، در تحلیل انتقادی پیشینۀ پژوهش، مطالعات مرتبط با هوشمندسازی خدمات امنیتی برای گردشگران در فضاهای شهری بسیار محدود هستند و پژوهشی مستقل که مستقیماً این موضوع را بررسی کرده باشد، یافت نشده است. برخی از پژوهش‌های موجود امنیت گردشگران و نقش پلیس در ایجاد و تقویت امنیت در مقاصد گردشگری را بررسی کرده‌اند. این پژوهش‌ها بر اهمیت نقش پلیس گردشگری در تقویت حس امنیت و اعتماد گردشگران تأکید و ارتباط عملکرد و کیفیت خدمات پلیس با ایجاد احساس امنیت نزد گردشگران را بررسی کرده‌اند. افزون بر این، نقش پلیس هوشمند در ارتقای کارایی و اثربخشی نیز مطرح شده است.

با این ‌حال، همان‌گونه که اشاره شد، پژوهش‌های داخلی بیشتر بر ابعاد سنتی امنیت و عملکرد پلیس تمرکز داشته‌اند و کمتر قابلیت فناوری‌های نوین در مدیریت امنیت را بررسی کرده‌اند. از سوی دیگر، مطالعات خارجی عمدتاً به چالش‌های مرتبط با امنیت سایبری، داده‌های کلان و حفظ حریم خصوصی در شهرهای هوشمند توجه کرده‌اند؛ هرچند ارتباط مستقیم این مطالعات با امنیت گردشگران در فضاهای شهری کم‌رنگ است. بر همین اساس، پژوهش حاضر تلاش دارد با تکیه بر تحلیل تجربیات بین‌المللی، شاخص‌ها و ابزارهای هوشمندسازی خدمات امنیتی برای گردشگران در فضاهای شهری را شناسایی و به برطرف کردن این خلأ علمی و عملیاتی کمک کند.

امنیت گردشگر در فضاهای شهری

امنیت و احساس امنیت ارتباطی مستقیم با مکان و فضا دارد، به طوری که یک مکان مناسب احساس امنیت را القا می‌کند و یک مکان نامناسب عدم امنیت را به همراه دارد و زمینه‌ساز بسیاری از معضلات و آسیب‌های اجتماعی می‌شود. این ارتباط مستقیم بین محیط و احساس امنیت به طور ویژه در نظریۀ امنیت محیطی[iv] نیز مورد توجه قرار می‌گیرد. این نظریه بیان می‌کند طراحی شهری، نورپردازی، وجود فضاهای باز و سایر عوامل محیطی، تأثیری جالب توجه بر میزان جرم و احساس امنیت افراد، از جمله گردشگران، دارند. در واقع، گردشگران به دلیل ناآشنایی با محیط جدید، ممکن است به طور ویژه تحت تأثیر این عوامل قرار گیرند. امنیت فضا ارتباطی مستقیم با جرم در آن مکان دارد. همان‌طور که قبلاً گفته شد، احساس امنیت در اصل پدیده‌ای روان‌شناختی است که از عواملی مختلف نشئت می‌گیرد (Zou & Yu, 2022). به‌نوعی، شرایط و موقعیت‌های اطراف و تجربه‌های شخصی و اکتسابی افراد در شکل‌گیری امنیت و احساس آن نقش دارند. یکی از عوامل پایداری مکان‌ها و فضاهای شهری احساس امنیتی است که شهروندانش دارند، به‌ گونه‌ای که بدون احساس امنیت فضای شهری برای عرصۀ تعاملات و حضور شهروندان و گردشگران مطلوب نیست. وجود محیط امن نه فقط برای توسعۀ گردشگری ضروری است، بلکه از الزامات کسب رشد، آرامش، بروز استعدادها و خلاقیت‌ها و شکوفایی انسان است (Toker & Emir, 2023). عواملی که سبب ایجاد ناامنی یا کاهش امنیت محیطی یا شهری می‌شوند، بسیار هستند و به‌ گونه‌ای برخی از فضاهای محیطی خود عامل اصلی یا فضایی مطلوب برای ایجاد ناامنی هستند. این فضاها معمولاً دنج و خلوت و از دید محفوظ هستند و در نتیجه، برای فعالیت‌های ناهنجار و غیرمجاز مطلوب هستند (نسترن و همکاران، 1392). این موضوع به‌خوبی توسط طراحی محیطی برای پیشگیری از جرم (CPTED)[v] تبیین می‌شود و به ‌ویژه در طراحی فضاهای شهری گردشگرپذیر اهمیتی دوچندان می‌یابد. این نظریه بیان می‌کند با طراحی فیزیکی مناسب و اعمال تغییرات هوشمند در محیط‌های شهری مانند نورپردازی هوشمند، حذف نقاط کور، استفاده از دوربین‌های نظارتی و سیستم‌های هشداردهنده، می‌توان وقوع جرم را کاهش و احساس امنیت را افزایش داد.

علاوه بر این، گردشگران مکان‌های نزدیک به مقصد ناامن را نیز ناامن در نظر می‌گیرند. در نتیجه، گردشگران از سفر به کل منطقه یا مقصدی خاص به دلیل احساس خطری که ایجاد شده است اجتناب می‌کنند (Donaldson & Ferreira, 2009). باز هم، گردشگرانی که در یک مقصد احساس ناامنی می‌کنند، احتمالاً از شرکت در فعالیت‌های خارج از محل اقامت خود اجتناب می‌کنند. علاوه بر این، گردشگرانی که در یک مقصد احساس خطر یا ناامنی کرده‌اند، معمولاً به ‌احتمال زیاد بازدید از مقصد را دیگر تکرار نمی‌کنند یا مقصد را به دیگران توصیه نمی‌کنند (Poku & Boakye, 2019).

یک شهر برای اینکه یک مقصد گردشگری جذاب باشد باید بتواند محیطی امن برای بازدیدکنندگان فراهم کند. در واقع، گردشگران ممکن است در معرض انواعی خاص از جرم و جنایت قرار گیرند، زیرا آنها درک فرهنگی ندارند و بعضاً به زبان آن مقصد صحبت نمی‌کنند (Agarwal et al., 2021). گردشگران همچنین می‌توانند باعث دردسر شوند، از جمله به این دلیل که هنگام تعطیلات در یک مکان خارجی احساس بی‌خیالی و عدم پاسخگویی می‌کنند (فرهادی یونکی و حسن‌زاده، 1400).

در دنیای دیجیتال امروز، استفاده از فناوری‌های نوین و راهکارهای هوشمند می‌تواند نقشی مهم در تأمین امنیت گردشگران ایفا کند. برای ‌مثال، روش‌هایی مانند شناسایی دیجیتال و احراز هویت بیومتریک مسافران، انتقال آسان و سریع در فرودگاه‌ها از طریق پاسپورت‌های دیجیتال و سیستم‌های نظارتی هوشمند در مقاصد گردشگری می‌توانند به حفاظت از امنیت گردشگران و ساکنان کمک کنند. این رویکردها در راستای نظریۀ هوشمندسازی شهری[vi] نیز قرار می‌گیرند. این نظریه بر استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات برای بهبود جنبه‌های مختلف زندگی شهری، از جمله امنیت، تأکید دارد. در واقع، شهرهای هوشمند با بهره‌گیری از داده‌ها و فناوری‌های پیشرفته، می‌توانند به طرزی مؤثرتر از گردشگران محافظت و تجربۀ سفری امن‌تر و لذت‌بخش‌تر را برای آنها فراهم کنند. نظریۀ مشارکت شهروندان در امنیت[vii] بر نقش فزایندۀ کاربران در تولید و ارتقای امنیت شهری تأکید دارد. بر مبنای این دیدگاه، گردشگران نیز می‌توانند از طریق اپلیکیشن‌های گزارش‌دهی تخلف، رتبه‌بندی اماکن ایمن و بازخورد بلادرنگ، در ایجاد شبکه‌های امنیت اجتماعی مشارکت کنند (Cavoukian & Chibba, 2016).  از سوی دیگر، نظریۀ شهرهای هوشمند امن[viii] بر ضرورت همگرایی میان امنیت فیزیکی، دیجیتال و زیرساخت‌های شهری تأکید دارد. این نظریه به ‌ویژه در زمینۀ گردشگری اهمیت دارد، زیرا گردشگر در مقایسه با شهروند معمولی آشنایی کمتری با محیط دارد و بیشتر در معرض تهدیدهای امنیتی قرار دارد (Neirotti et al., 2014). اجرای زیرساخت‌های هوشمند مانند اینترنت اشیاء، سامانه‌های موقعیت‌یابی، اپلیکیشن‌های امنیتی و نظارت بی‌درنگ با بهره‌گیری از هوش مصنوعی، از الزامات تحقق این نظریه در شهرهای گردشگرپذیر است (Kirimtat et al., 2020).

همان‌گونه که بیان شده است، فناوری‌های نوین باید در مرکز توجه سفرها قرار گیرند (Jagatheesaperumal et al., 2024). با بهره‌گیری از فناوری اطلاعات، سفر برای میلیون‌ها نفر به‌مراتب امن‌تر خواهد شد، زیرا نهادهای امنیتی و اطلاعاتی با دسترسی به ابزارها و داده‌های بهتر، قادر خواهند بود وظایف حیاتی خود را به طرزی مؤثرتر انجام دهند. این تحولات نه فقط به بهبود تجربۀ سفر کمک می‌کنند، بلکه می‌توانند به افزایش احساس امنیت در میان مسافران و جوامع محلی نیز منجر شوند (Horváth &  Lopatny, 2022).

روش پژوهش

پژوهش حاضر  در پی شناسایی شاخص‌ها و ابزارهای هوشمندسازی خدمات امنیتی  به گردشگران در فضاهای شهری است. به این ترتیب، از نظر هدف کاربردی است و از لحاظ نوع و گردآوری داده در حیطۀ پژوهش‌های کیفی قرار می‌گیرد. جامعۀ آماری پژوهش کارشناسان و پژوهشگران حوزۀ امنیت و ایمنی گردشگرها، کارشناسان حوزۀ هوشمندسازی مقاصد گردشگری و راهنماهای گردشگری ورودی و خروجی آگاه به مسائل امنیتی گردشگرها هستند.

بر اساس روش قضاوتی (افرادی که پژوهش‌هایی را در حیطۀ مدنظر انجام داده‌اند) و روش گلوله‌برفی اقدام به شناسایی نمونۀ آماری شد. در نهایت، 20 نفر نمونه پژوهش را در برگرفته‌اند. گفتنی است که در پژوهش‌های کیفی معیار انتخاب تعداد نمونه میزان اشباع‌شدگی است. جدول (1) بیانگر نمونۀ پژوهش و ارتباط اعضای نمونه با موضوع پژوهش است.

جدول 1- موقعیت مصاحبه‌شوندگان در ارتباط با موضوع مورد مطالعۀ پژوهش

در این پژوهش، از روش مصاحبۀ کیفی به ‌عنوان ابزار پژوهش استفاده شد. مصاحبه‌ها به‌ صورت نیمه‌ساختاریافته انجام شدند، به ‌طوری ‌که پرسش‌ها از پیش تعیین‌ می‌شدند و در اختیار مصاحبه‌شوندگان قرار می‌گرفتند. با توجه ‌به نوع پاسخ‌های ارائه‌شده، ترتیب پرسش‌ها تغییر می‌یافت و در برخی موارد پرسش‌های جدید نیز به مصاحبه اضافه می‌شدند. در پایان هر مصاحبه، نظر مصاحبه‌شوندگان دربارۀ کیفیت پرسش‌ها دریافت و در صورت نیاز، اصلاحات لازم برای مصاحبه‌های بعدی اعمال می‌شد. برای هر مصاحبه، پیش از آن زمان و هماهنگی‌های لازم انجام و پرسش‌ها برای کارشناسان مربوط ارسال می‌شد. در طول مصاحبه، با کسب رضایت قبلی، صدای گفت‌وگو ضبط و یادداشت‌برداری به طور کامل انجام شد.

شناسایی شاخص‌های هوشمندسازی برای ارائۀ خدمات امنیتی به گردشگران در فضاهای شهری تحت تأثیر عوامل خارجی و داخلی مختلفی قرار دارد. با توجه به اینکه این پژوهش به دنبال کشف شاخص‌ها و ابزارهایی است که ممکن است در ادبیات موجود کمتر مورد توجه قرار گرفته باشند، روش کیفی و اکتشافی به ‌عنوان مناسب‌ترین انتخاب نسبت به روش‌های کمّی مبتنی بر فرضیه‌های موجود شناخته شد. به دلیل ماهیت اکتشافی پژوهش، نبود چارچوب نظری مشخص و نیاز به کشف مضامین جدید، از روش تحلیل محتوا استفاده شد. روش تحلیل محتوای کیفی این امکان را فراهم می‌کند تا از طریق مصاحبه‌های عمیق با خبرگان و تحلیل داده‌های متنی، مضامین پنهان، الگوهای معنایی و شاخص‌های جدید استخراج شوند. تحلیل محتوای کیفی یک روش پژوهشی است که برای تفسیر و بررسی ذهنی اطلاعات و داده‌های متنی استفاده می‌شود. این فرایند با طبقه‌بندی سیستماتیک، کدگذاری و طراحی الگوهای معین انجام می‌شود (Braun & Clarke, 2019). سندلوسکی^[ix] (2000) نیز تحلیل محتوا را به‌ عنوان تکنیکی می‌داند که داده‌ها را تجزیه‌وتحلیل و آنها را خلاصه و تفسیر می‌کند. در نتیجه، این روش برای پاسخ‌گویی دقیق به اهداف و پرسش‌های پژوهش حاضر انتخاب شد.

به این ترتیب، شاخص‌های مدنظر در قالب مصاحبه‌های کیفی و کدگذاری هر مصاحبه استخراج شدند. در این روش از پیشینۀ پژوهش برای انطباق و شناسایی بهتر شاخص‌های استخراج‌شده نیز بهره گرفته شد. به منظور تجزیه‌وتحلیل یافته‌ها از نرم‌افزار مکس کیودا^[x] استفاده شد. در انجام روش تحلیل محتوای کیفی مراحل زیر مدنظر قرار دارند:

• تعریف واحد تحلیل: واحد تحلیل در پژوهش حاضر جمله و پاراگراف است.
• کاهش داده‌ها: به معنای حذف یا کنار گذاشتن متون تکراری و غیرضروری است.
• استفاده از نظام مقوله‌بندی: پژوهشگر می‌تواند با بهره‌گیری از دو رویکرد استقرایی و قیاسی، نظام مقوله‌بندی خود را توسعه دهد. در پژوهش حاضر بنا به هدف پژوهش، پژوهشگر در مسیر انجام پژوهش از هر دو مقولۀ استقرایی و قیاسی برای شناسایی شاخص‌های پژوهش بهره گرفته است.
• اصلاح نظام مقوله‌بندی بر اساس داده‌ها: پژوهشگر در این مرحله شاخص‌های پژوهش را تحلیل و پایش می‌کند و آنها را مورد بازبینی قرار می‌دهد.

ارائۀ گزارش کیفی از داده‌ها: بر اساس فرایند یادشده کدگذاری انجام و به شناسایی شاخص‌های پژوهش اقدام شد. به منظور اطمینان از کیفیت پژوهش انجام‌شده در روند تدوین پژوهش، چهار معیار کیفیت پژوهش‌های کیفی در نظر گرفته شدند (Lincoln & Guba, 1990) که به شرح زیر هستند:

قابلیت اطمینان: شاخص یادشده به ثبات نتایج پژوهش در طول زمان اشاره دارد. در این پژوهش، با پیروی از روش یکسان از ابتدا تا انتهای فرایند کدگذاری و ثبت و ضبط دقیق مراحل گردآوری اطلاعات، می‌توان قابلیت اطمینان در پژوهش کیفی را افزایش داد. در پژوهش حاضر، کلیۀ فایل‌های مصاحبه، مدارک، چگونگی تدوین مراحل پژوهش و کدگذاری توسط پژوهشگر ثبت‌ شده‌اند.

قابل ‌قبول بودن: جمع‌آوری داده‌ها در بازۀ زمانی قابل ‌قبول انجام شده است. به ‌صورت مستمر نتایج پژوهش توسط پژوهشگر مورد بررسی و بازبینی قرار می‌گرفت و همچنین، شاخص‌های پژوهش در اختیار چهار کارشناس خبره قرار گرفت و نظرات آنها نیز اعمال شد.

تأییدپذیری: معیار یادشده به معنای تأیید ویژگی‌ها داده، اطلاعات و شاخص‌های تحت بررسی پژوهشگر توسط سایر خوانندگان است. در پژوهش حاضر، علاوه بر اینکه خروجی یافته‌های پژوهش در اختیار چهار نفر از کارشناسان خبره قرار داده شد و مورد تأیید قرار گرفت، همچنین از سه پژوهشگر خواسته ‌شد تا برخی از مصاحبه‌ها را کدگذاری کنند.

انتقال‌پذیری: منظور از معیار یادشده این است که پژوهشگر در تحلیل و تفسیر داده‌ها به‌ گونه‌ای عمل کند که خواننده به تأیید و انتقال‌پذیری داده قانع شود. در پژوهش حاضر، به منظور انتقال‌پذیری مفاهیم و نتایج پژوهش در راستای شاخص یادشده، داده‌ها به شیوۀ مفصل تفسیر و تحلیل شدند. اطلاعات جامع و کامل دربارۀ منطقۀ مورد مطالعه و مصاحبه‌شوندگان به ‌منظور کاربردپذیری یافته‌های مطالعۀ حاضر در مناطق دیگر ارائه شده است.

بحث و یافته‌ها

یافته‌های این پژوهش از طریق 20 مصاحبۀ نیمه‌ساختاریافتۀ کیفی با روش تحلیل محتوایی به دست آمده است. ابتدا، متن مصاحبه‌ها ثبت و گردآوری و در گام بعدی، فرایند کدگذاری باز اجرا شد. در این مرحله، مفاهیم و الگوهای کلیدی از میان داده‌های خام استخراج شدند تا ساختار اولیۀ اطلاعات شکل گیرد. سپس، کدگذاری متمرکز انجام شد که طی آن کدهای به‌دست‌آمده تحت تحلیل دقیق‌تر قرار گرفتند و برای برجسته‌سازی ارتباطات و تم‌های اصلی سازماندهی شدند. این فرایند به صورت متناوب با اجرای مصاحبه‌های جدید ادامه یافت.

از تحلیل مصاحبه‌ها، حدود 199 کد و گزارۀ کلیدی استخراج شدند که از بین آنها 90 کد و گزاره به شاخص‌ و ابزار هوشمند مرتبط با خدمات امنیتی گردشگری اختصاص داشتند. ابتدا، شاخص‌های هوشمندسازی در ارائۀ خدمات امنیتی به گردشگران در فضاهای شهری بررسی و سپس ابزارهای هوشمند مرتبط شناسایی شدند. همچنین، وضعیت امنیت هوشمند گردشگری در 19 کشور، شامل قطر، امارات متحده عربی، چین، هند، سنگاپور، ترکیه، آمریکا، انگلستان، مصر، کرۀ جنوبی، ایتالیا، مالزی، ژاپن، پرتغال، استرالیا، کانادا، اسپانیا، فرانسه و آلمان تحلیل و مقایسه شد.

همان‌گونه که در جدول (2) ملاحظه می‌شود، شاخص‌های هوشمندسازی ارائۀ خدمات امنیتی به گردشگران در فضاهای شهری عبارت‌اند از: برخورداری از کارکنان امنیتی متخصص در فضای هوشمند شهری، ایجاد امنیت بهداشتی هوشمند در فضاهای شهری، ارتقای امنیت عمومی هوشمند، ارائۀ خدمات اطلاعاتی هوشمند به گردشگران در فضاهای شهری، هوشمندسازی سیستم‌های حمل‌ونقلی، امنیت هوشمند غذایی در فضاهای شهری، ارائۀ خدمات هویتی الکترونیک در فضاهای شهری، فراهم‌سازی امنیت مالی هوشمند در فضاهای شهری، ایمنی و امنیت هوشمند گردشگر در جاذبه‌های گردشگری، حفاظت هوشمند از گردشگران در فضاهای شهری، امنیت و ایمنی هوشمند در اقامت گردشگر، نظارت و دسترسی هوشمند و سریع به گردشگران در فضاهای شهری و هوشمندسازی فرودگاه‌ها. در ادامه، برخی از این شاخص‌ها تحلیل می‌شوند.

مدیریت هوشمند امنیت در فضاهای عمومی شهری: امنیت عمومی هوشمند نه‌ فقط به امنیت شهر و جامعه کمک می‌کند، بلکه احساس امنیت را نیز در گردشگر در هنگام حضور در جامعه شکل می‌دهد. در این زمینه شاخص‌هایی مانند بزهکاری، سرقت، موارد تروریستی، تأمین امنیت فضای عمومی و ... مدنظر هستند. در  رابطه با اهمیت این شاخص، مصاحبه‌شوندۀ شمارۀ 5 بیان می‌کند: «در کشوری مانند آفریقای جنوبی، یکی از مهم‌ترین عوامل دفع گردشگر مسئلۀ ناامنی در ساعات پایانی شب است. خفت‌گیری‌ها و سرقت‌هایی که در این زمان رخ می‌دهند، باعث ایجاد ترس و نگرانی در میان گردشگران خارجی می‌شوند؛ به‌ گونه‌ای که عملاً امکان استفاده از جاذبه‌های گردشگری در ساعات پایانی روز وجود ندارد. این موضوع بدون شک یکی از مسائل مهمی است که دولت باید برای کنترل آن چاره‌ای بیندیشد». 

ایمنی و امنیت هوشمند گردشگر در جاذبه‌های گردشگری: تأمین امنیت جاذبه‌های گردشگری به ‌صورت هوشمند یکی از موارد الزامی تأمین امنیت گردشگران در کشورهای گردشگرپذیر است؛ از این رو، کشورهای مختلف با استفاده از ابزارهای گوناگون مانند به‌کارگیری هشداردهندّ اضطراری گردشگر در جاذبه، نصب دوربین‌های مداربسته، دوربین‌های پیشرفتۀ حرکتی و نظارتی و گیت‌های ورود و خروج در بعضی اماکن، ایمنی و امنیت در جاذبه‌های گردشگری را تأمین می‌کنند. در ادامه، به برخی از گزاره‌هایی اشاره می‌شود که در رابطه ‌با شاخص یادشده از مصاحبه‌ها به دست آمدند:

• در بیشتر کشورها، اماکن تاریخی و مذهبی مقصد گردشگران بسیار مهم و نیازمند توجه ویژه به حفاظت از آنها هستند.
• گیت‌های ورود و خروج در جاذبه‌های گردشگری نصب هستند.
• اگر گردشگر از هر جاذبۀ دیدنی بازدید یا به مراکز اقامتی مراجعه کرد، از ابتدا تا انتهای سفر مسائل ایمنی و جان او حفظ شود.

هوشمندسازی سیستم‌های حمل‌ونقل گردشگری شهری: شاخص دیگر در تأمین امنیت هوشمند گردشگر در فضاهای شهری توجه به چگونگی تأمین هوشمند امنیت در حمل‌ونقل است. کشورهای گردشگرپذیر در این ‌رابطه به رصد و کنترل گردشگران از طریق سامانه‌های هوشمند حمل‌ونقل اقدام می‌کنند. پرداخت‌های آنلاین تردد، کنترل آنلاین حمل‌ونقل عمومی، کنترل ترافیک اماکن گردشگری و تأمین امنیت مسیر به ‌صورت هوشمند از جملۀ دیگر مشخصه‌های تأمین امنیت حمل‌ونقل به ‌صورت هوشمند در کشورهای گردشگرپذیر هستند. در ادامه، به برخی از گزاره‌هایی اشاره می‌شود که در رابطه ‌با شاخص یادشده از مصاحبه‌ها به دست آمدند:

• خدمات ایمنی و امنیتی به گردشگران در حمل‌ونقل شامل تأمین امنیت در مسیرهای حمل‌ونقل، پایش ترافیک و مانیتورینگ بر خط‌های حمل‌ونقل عمومی می‌شوند. مسیرها قابل‌شناسایی هستند و هویت راننده نیز مشخص است، به‌طوری‌که در صورت بروز حادثه می‌توانید از پشتیبانی کمک دریافت کنید.

امنیت هوشمند در شرایط بحرانی و بلایای طبیعی: شاخص دیگر که به کمک ابزار هوشمند در برخی از کشورها، از جمله آمریکا، برای تأمین امینت گردشگران در فضاها به کار می‌رود، ارائۀ توصیه‌ها و هشدارهای امنیتی در شرایط بحرانی مانند بحران‌های جوی و طبیعی است. در این مواقع، از سرویس هشدار اضطراری در شرایط بحرانی بهره می‌برند و هشدارهای لازم به همراه توصیه‌های امنیتی ایمنی بر روی گوشی تلفن همراه فرد نمایش داده می‌شوند. در ادامه، به برخی از گزاره‌هایی اشاره می‌شود که در رابطه ‌با شاخص یادشده از مصاحبه‌ها به دست آمدند:

• کمک‌های سریع در هنگام بلایای طبیعی و واکنش اضطراری.
• بهره‌گیری از شبکه‌های حسگر در کشور آمریکا برای تأمین امنیت در شرایط بحرانی.

نظارت و دسترسی هوشمند و سریع به گردشگران در فضاهای شهری: از جملۀ مهم‌ترین شاخص‌هایی که بر هوشمندسازی خدمات امنیتی و ایمنی در کشورهای گردشگرپذیر دلالت می‌کنند، بحث نظارت و دسترسی سریع و هوشمند به گردشگران است. اینکه بتوانند به ‌صورت هوشمند گردشگران  را نظارت کنند و به آنها دسترسی کامل داشته باشند؛ از این رو، کشورهای گردشگرپذیر در این زمینه از ابزارهای مختلف امنیتی برای نظارت بر گردشگران بهره می‌برند، از  سامانه‌های موقعیت‌یابی موبایل و دوربین‌های هوشمند نظارتی گرفته تا دوربین‌های تشخیص چهره و آیدی کارت‌های هوشمندی که به‌ وسیلۀ آنها گردشگران را مورد رصد و نظارت قرار می‌دهند. در ادامه، به برخی از گزاره‌هایی اشاره می‌شود که در این زمینه از مصاحبه‌ها به دست آمدند:

• از نظر ردیابی و جی‌پی‌اس، شما می‌توانید مقصد را نیز شناسایی و تجزیه‌وتحلیل کنید.
• در مبادی ورودی و خروجی، از فناوری‌های هوشمند برای کنترل نظارت و رصد گردشگران بهره می‌برند.
• بهره‌گیری از سامانه‌های هوشمند بیومتریک
• بهره‌گیری از فناوری‌های هوشمند تشخیص چهره

جدول 2- شاخص‌های هوشمندسازی خدمات امنیتی به گردشگران در فضاهای شهری

در ادامه، ابزارهای هوشمند مطرح می‌شوند که در راستای شاخص‌های یادشده برای تأمین ایمنی و امنیت گردشگران عمل می‌کنند. در این راستا، 51 ابزار هوشمند در 19 کشور گردشگرپذیر (قطر، امارات، چین، هند، سنگاپور، ترکیه، آمریکا، انگلستان، مصر، کرۀ جنوبی، ایتالیا، مالزی، ژاپن، پرتقال، استرالیا، کانادا، اسپانیا، فرانسه و آلمان) شناسایی شدند که بخشی از این ابزار از مطالعۀ مبانی نظری و کاوش در منابع موجود و بخش دیگر از طریق مصاحبه با صاحب‌نظران و آگاهان به ‌دست ‌آمده است. وضعیت بهره‌برداری از این ابزار در کشورهای یادشده نیز بررسی شده است. در جدول‌های (3) و (4)، ابزار یادشده همراه با نام کشورهای استفاده‌شده بیان شده است. در ادامه، بخشی از این ابزار تحلیل می‌شود.

به‌کارگیری ابزار هوشمند به منظور ارائۀ خدمات امنیتی به گردشگران در فضاهای شهری: مهم‌ترین شاخص در بحث هوشمندسازی خدمات امنیتی، دسترسی و به‌کارگیری ابزار هوشمند و ابزاری است که امکان ارائۀ خدمات را به کاربر می‌دهد. در این راستا، می‌توان به مصاحبه‌هایی اشاره کرد که در این زمینه انجام شده‌اند. مصاحبه‌شوندۀ شمارۀ 1 در این زمینه بیان می‌کند: «در کشورهای پذیرای گردشگر، هوشمندسازی خدمات امنیتی به گردشگران بسیار مهم است و در این راستا، از فناوری‌های پیشرفته بهره می‌برند. در بسیاری از کشورهای گردشگری، خدمات هوشمند امنیتی  به گردشگران ارائه می‌شوند. برای ‌مثال، در کشور ژاپن، از فناوری‌های هوشمند برای بهبود امنیت در محل‌های گردشگری استفاده می‌شود که در پارک‌های تفریحی و اماکن تاریخی، سیستم‌هایی مانند دوربین‌های مداربسته و سیستم‌های تشخیص چهره به کار گرفته شده‌اند. در کشور انگلستان، سیستم‌های پیشرفتۀ نظارت برای کاهش جرائم و افزایش امنیت در محل‌های گردشگری استفاده می‌شود. برای ‌مثال، در لندن، سیستم‌های تشخیص صورت، تجهیزات ردیابی و کنترل دسترسی به محل‌های مختلف مانند موزه‌ها، تئاترها، فروشگاه‌ها و دیگر اماکن توریستی اجرا شده‌اند. در کشور کرۀ جنوبی، به دلیل برخورداری از فناوری‌های پیشرفته، در اماکن گردشگری از جمله پارک‌ها و شهرهای گردشگری، از سیستم‌های هوشمند تشخیص چهره و سیستم‌های دوربین مداربسته برای کاهش جرائم و افزایش امنیت استفاده می‌شود. در کشور استرالیا، سیستم‌های هوشمند برای مدیریت ترافیک و کنترل سرعت در محل‌های گردشگری و روستاهای توریستی نصب شده‌اند. به ‌علاوه، در فضای اینترنتی، یک سیستم اختصاصی برای گزارش جرائم اینترنتی و کلاه‌برداری در بین گردشگران فعال است. همان‌طور که بیان شد، به‌کارگیری ابزار هوشمند در این زمینه بسیار حائز اهمیت است. در ادامه، به برخی از گزاره‌هایی اشاره می‌شود که در این زمینه به ‌دست ‌آمده‌اند:

• در کشور امارات از اسکن قرنیۀ چشم بهره می‌گیرند.
• در کشور آمریکا از سیستم‌های تحلیل رفتار گردشگر برای شناسایی افراد پرخطر و افزایش امنیت بهره می‌برند.
• شبکه‌های حسگر می‌توانند به تشخیص و نظارت بر عوامل محیطی کمک کند.
• در انگلستان از اپلیکیشن‌های کاربردی برای ارائۀ خدمات امنیتی ایمنی به گردشگران در حوزه‌های مختلف بهره می‌گیرند.
• سیستم‌های پیشرفتۀ نظارت برای کاهش جرائم و افزایش امنیت در محل‌های گردشگری استفاده می‌شوند.
• فناوری‌های بیومتریک در ورود به کشور
• فرایند پذیرش مسافر به ‌صورت اینترنتی و بسیار راحت انجام می‌شود.
• کشورهای توریستی دارای مراکز اطلاعات توریستی و پلیس توریستی هستند.
• چین در استفاده از دوربین‌های فوق‌هوشمند در بیشتر مناطق پرجمعیت از لحاظ شناسایی و کنترل افراد بزهکار پیش‌قدم است.
• در کشور سنگاپور از دوربین‌های پیشرفتۀ نظارتی برای کنترل فرودگاه و جاذبه‌های گردشگری و خیابان‌ها بهره می‌برند.
• ژاپن از فناوری‌های هوشمند برای بهبود امنیت در محل‌های گردشگری استفاده می‌کند.
• در کشور قطر برای ‌مثال از آیدی کارت‌های مخصوص گردشگر استفاده می‌شود.
• فناوری‌های بیومتریک برای شناسایی هویت
• کشور قطر دارای فرودگاه‌های هوشمند با امکانات هوشمند است.

جدول 3- ابزارهای هوشمند ارائۀ خدمات امنیتی به گردشگران در کشورهای گردشگر پذیر منتخب

منبع: (یافته‌های پژوهش، 1403)

جدول 4- ادامۀ ابزارهای هوشمند ارائۀ خدمات امنیتی  به گردشگران در کشورهای گردشگر پذیر منتخب

منبع (یافته های پژوهش: 1403)

نتیجه‌گیری و پیشنهادها

هوشمندسازی خدمات امنیتی برای گردشگران در فضاهای شهری گامی ضروری برای ارتقای امنیت و افزایش رضایت آنان در عصر فناوری و اطلاعات است. با توجه به رشد روزافزون سفرهای گردشگری و تنوع نیازهای گردشگران، بهره‌گیری از فناوری‌های نوین در این حوزه می‌تواند نقشی مهم در پیشگیری از جرائم، ایجاد آرامش و اطمینان خاطر در میان گردشگران داشته باشد. خدمات امنیتی هوشمند، علاوه بر ارتقای امنیت عمومی در فضاهای شهری، موجب بهبود مدیریت ترافیک، تسهیل ارائۀ اطلاعات به گردشگران و افزایش سطح رضایت گردشگران و شهروندان خواهد شد. این سیستم‌ها به‌ صورت مداوم و چندبُعدی قادر به رصد و نظارت بر شرایط هستند.

هوشمندسازی خدمات امنیتی همچنین جذابیت مقاصد گردشگری را افزایش می‌دهد و به جذب تعداد بیشتری از گردشگران کمک می‌کند. این امر علاوه بر تأثیرات مثبت اقتصادی، فرصت‌های شغلی جدیدی در صنعت گردشگری ایجاد می‌کند و باعث تقویت اقتصاد محلی می‌شود. بنابراین، شناسایی شاخص‌ها و ابزارهای مرتبط با هوشمندسازی خدمات امنیتی برای گردشگران اهمیتی ویژه یافته است.

این پژوهش با هدف شناسایی شاخص‌ها و ابزارهای هوشمندسازی خدمات امنیتی در فضای شهری انجام شده و از روش کیفی تحلیل محتوا برای دست‌یابی به این اهداف استفاده کرده است. با بهره‌گیری از فرآیند کدگذاری، داده‌ها تحلیل شدند. در نهایت، از طریق 20 مصاحبه با کارشناسان و بررسی منابع مختلف، 46 شاخص اصلی و زیرشاخص به همراه 51 ابزار هوشمند شناسایی شدند.

برخی از شاخص‌های شناسایی‌شده عبارت‌اند از: حضور کارکنان امنیتی متخصص در فضای هوشمند شهری، ایجاد امنیت بهداشتی هوشمند، تقویت امنیت عمومی هوشمند، ارائۀ خدمات اطلاعاتی هوشمند به گردشگران، هوشمندسازی سیستم‌های حمل‌ونقل، تضمین امنیت غذایی هوشمند، ارائۀ خدمات هویتی الکترونیکی، تأمین امنیت مالی هوشمند، ارتقای ایمنی و امنیت گردشگر در جاذبه‌های گردشگری، حفاظت هوشمند از گردشگران، امنیت اقامتگاه‌های گردشگران، نظارت سریع و دسترسی هوشمند به اطلاعات گردشگران و همچنین هوشمندسازی فرودگاه‌ها.

در روند این پژوهش، وضعیت 19 کشور گردشگرپذیر شامل قطر، امارات متحدۀ عربی، چین، هند، سنگاپور، ترکیه، آمریکا، انگلستان، مصر، کرۀ جنوبی، ایتالیا، مالزی، ژاپن، پرتغال، استرالیا، کانادا، اسپانیا، فرانسه و آلمان از منظر هوشمندسازی خدمات امنیتی بررسی شد. همچنین، 51 ابزار پیشنهادی برای اجرایی‌سازی شاخص‌ها شناسایی شدند.

برخی از این ابزارها عبارت‌اند از: دوربین‌های نظارتی پیشرفته با حسگرهای حرکتی در فضاهای شهری، سیستم‌های هوشمند تحلیل داده‌ها، اتاق‌های کنترل هوشمند گردشگری، سیستم‌های شناسایی نقاط پرخطر برای پلیس، سامانه‌های هوشمند حمل‌ونقل شهری، ردیاب‌ها و سیستم‌های نظارت بر اماکن گردشگری، ربات‌های امنیتی هوشمند (پلیس رباتیک)، پهپادهای پیشرفته برای نظارت بر جاذبه‌ها و مناطق حساس، گزارش‌دهی تخلفات توسط گردشگران از طریق سیستم‌های هوشمند، عینک‌های بیومتریک هوشمند برای اسکن کارت‌های شناسایی و دریافت اطلاعات امنیتی از مراکز داده، مراکز اطلاعاتی توریستی هوشمند، شبکه‌های حسگر برای تشخیص آلودگی هوا و شرایط جوی نامساعد، سامانه‌های هشداردهندۀ شرایط بحرانی، ابزارهای مدیریتی ترافیک در مسیرهای گردشگری و تجهیزات پیشرفته به منظور هوشمندسازی فرودگاه‌ها.

در مقایسه با پژوهش‌های پیشین، مطالعات گذشته عمدتاً بر جنبه‌های سنتی امنیت گردشگری مانند نقش پلیس گردشگری (عنابستانی و همکاران، 1395؛ مشکینی و همکاران، 1395)، ارتقای احساس امنیت در فضاهای عمومی (خراسانی ‌نژاد و همکاران، 1399) و چالش‌های امنیتی شهرهای هوشمند (Braun et al., 2018) تمرکز داشتند. این پژوهش‌ها عمدتاً عوامل تأثیرگذار بر احساس امنیت یا زیرساخت‌های امنیتی در سطح سنتی و غیرهوشمند را بررسی کرده‌اند. همچنین، مطالعات گذشته به چالش‌های امنیتی کلان داده‌ها نیز معطوف بوده‌اند. برای مثال، براون و همکاران (2018) تهدیدات امنیتی و چالش‌های حریم خصوصی در شهرهای هوشمند را تحلیل و اهمیت طراحی ساختارهای داده‌ای امن و شفاف را برجسته کردند. همچنین، نوناچ و سوماجی (2020) بر اهمیت زیرساخت‌های فیزیکی و مشارکت عمومی در ارتقای ایمنی گردشگران در استان چونبوری تأکید کردند. یافته‌های این پژوهش، ضمن تصدیق یافته‌های پیشین، دارای نوآوری‌هایی است.  پژوهش حاضر موفق به استخراج ۱۵ شاخص کلان و ۵۱ ابزار هوشمند در زمینۀ خدمات امنیتی هوشمند به گردشگران شهری شده است. این در حالی است که بیشتر مطالعات قبلی فقط عوامل تأثیرگذار بر امنیت سنتی گردشگران را بررسی کرده‌اند و از شناسایی ساختاریافتۀ شاخص‌ها و ابزارهای هوشمند غافل بوده‌اند.

پژوهش حاضر ابعاد هوشمندسازی خدمات امنیتی را در زمینه‌هایی همچون حمل‌ونقل شهری، مدیریت بحران‌های طبیعی، امنیت مالی دیجیتال، شناسایی بیومتریک و حفاظت چندلایۀ شهری تحلیل کرده است؛ حوزه‌هایی که در پژوهش‌های داخلی تقریباً مغفول مانده بودند.

تحلیل تطبیقی ابزارهای هوشمند در ۱۹ کشور پیشرو در صنعت گردشگری از دیگر نوآوری های این پژوهش است که چنین تحلیلی در ادبیات پیشین داخلی یافت نشده است و حتی در منابع خارجی کمتر مشاهده می‌شود.

همچنین، پژوهش حاضر به گسترش ادبیات نظری در حوزۀ امنیت گردشگران در شهرهای هوشمند با تأکید بر ابعاد فناورانه و مدیریتی کمک می‌کند.

به این ترتیب، با توجه به یافته‌های پژوهش حاضر و وضعیت کنونی کشور در حوزۀ ارائۀ خدمات امنیتی هوشمند به گردشگران در فضاهای شهری، پیشنهادهای زیر برای ارتقای شرایط موجود و دست‌یابی به وضعیت مطلوب ارائه می‌شوند:

نخست، هوشمندسازی فرودگاه‌های بین‌المللی کشور به‌ عنوان بخشی از تلاش‌ها برای بومی‌سازی خدمات امنیتی ضروری است. در این راستا، استفاده از فناوری‌های پیشرفتۀ نظارتی مانند اسکنرهای پیشرفتۀ ایکس و سیستم‌های مدرن نظارتی می‌تواند ضمن بهبود امنیت، فرآیند کنترل مسافران را تسهیل کند. همچنین، هوشمندسازی مدارک شناسایی همچون پاسپورت‌ها و ویزاهای مربوط به گردشگران، علاوه بر افزایش امنیت، کارآمدی فرآیندها را بهبود می‌بخشد و تجربۀ مسافران را ارتقا می‌دهد که این امر به رشد صنعت گردشگری کشور یاری خواهد رساند.

در ادامه، بهره‌گیری از سامانه‌های هوشمند تحلیل کلان‌داده‌ها در حوزۀ گردشگری به ‌عنوان ابزاری مؤثر در هوشمندسازی خدمات امنیتی شهرها پیشنهاد می‌شود. این سامانه‌ها با جمع‌آوری و پردازش داده‌های مرتبط با الگوهای رفتاری گردشگران در فضاهای اقامتی و بازدیدی، زمینۀ پیش‌بینی دقیق و پیشگیری از رفتارهای مخاطره‌آمیز را فراهم می‌کنند. شاخص‌های اساسی تحلیل این داده‌ها شامل رفتار اقامتی گردشگران، الگوهای بازدید از جاذبه‌ها و استفاده از سیستم‌های تحلیل سریع و هوشمند اطلاعات امنیتی هستند. همچنین، به‌کارگیری هوش مصنوعی در تحلیل داده‌ها می‌تواند نقش کلیدی در پیشگیری از خطرات احتمالی داشته باشد.

راه‌اندازی سیستم‌های نظارتی و کنترلی هوشمند در فضاهای شهری به ‌منظور تقویت امنیت و بهبود تجربۀ گردشگران بسیار حائز اهمیت است. نصب سیستم‌های هشدار الکترونیکی در مکان‌های گردشگری و اقامتی برای نظارت مداوم و اعلام هشدارهای ضروری در مواقع خطر یکی از پیشنهادات کاربردی محسوب می‌شود. علاوه بر این، فناوری‌های بیومتریک هوشمند می‌توانند فرایند شناسایی گردشگران و تسهیل ورود و خروج آنها را بهبود بخشند.

توسعۀ سامانه‌های موقعیت‌یابی هوشمند در نقاط مختلف شهر نیز می‌تواند تجربۀ گردشگران را غنی‌تر و دسترسی آنها به مسیرها و اطلاعات جاذبه‌های گردشگری را آسان‌تر کند. همچنین، ایجاد سیستم‌های هشدار ظرفیت تحمل جاذبه‌های تاریخی برای کنترل تعداد بازدیدکنندگان و جلوگیری از ازدحام بیش‌ازحد مورد تأکید قرار می‌گیرد.

استفاده از دوربین‌های پیشرفتۀ مداربسته و فناوری تشخیص چهره، به‌ ویژه در مناطق پرتردد، ابزاری مؤثر برای نظارت و تضمین امنیت است. در این میان، دوربین‌های دید در شب نیز می‌توانند نظارت در شرایط کم‌نور را بهبود بخشند. افزون بر این، امکان گزارش هوشمند تخلفات توسط گردشگران نه‌ فقط حس مسئولیت‌پذیری آنها را ارتقا می‌دهد، بلکه به شناسایی سریع‌تر مشکلات کمک خواهد کرد.

[i] Braun

[ii] Nonuch & Somjai

[iii] Nordin & Abdul Khalid

[iv] Environmental Security Theory

[v] Crime Prevention Through Environmental Design

[vi] Smart Urbanization Theory

[vii] Citizen Participation in Security Theory

[viii] Secure Smart Cities Theory

[ix] Sandelowski

[x] MaxQda